توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٢١٧ - تقسيم ديگر براى تشبيه باعتبار وجه شبه

بگريزى در طلب تو سعى بليغ و جديّت تمام نموده تا احسان و عطيّه‌اش را نصيب تو گرداند.

جمله [صدفت عنه‌] يعنى اعراض كردم از او و عبارت [افاك‌] يعنى مى‌رساند بتو و نزدت مى‌آورد.

و امّا كلمه [ريقه‌] در لغت گفته ميشود:

فعله فى روق شبابه و ريقه يعنى فلانى آن فعل و عمل را در ابتداء و اوّل جوانى انجام داد.

و اصابه ريق المطر يعنى رسيد باو بهترين دانه‌هاى باران.

و اساسا ريق كل شئ عبارت است از افضل و برترين جزء از شئ.

شاهد در اينستكه شاعر مشبه يعنى ممدوح (حسن بن سهل) را اينطور توصيف كرده كه عطايا و الطافش در هرحال بر او فيضان داشته چه وى از او اعراض كند و چه نكند و همينطور مشبّه‌به يعنى باران را نيز باينگونه توصيف نموده كه اگر باستقبالش روند باران نيز عطاياى خود را به مستقبلين رسانده و اگر از وى بگريزند باز فيضش را شامل حال ايشان مى‌كند پس در اين تشبيه صفت طرفين ذكر شده و اين دو صفت بوجه شبه يعنى افاضه و رساندن فيض در هردو حالت طلب و اعراض اشعار دارد لذا اين تشبيه نيز از اقسام مجمل محسوب ميشود.

شرح فارسى‌

توضيح‌

قوله: و هو انّه امّا مجمل الخ: ضمير [هو] به تقسيم راجع بوده و ضمير در [انّه‌] به تشبيه برمى‌گردد.

قوله: ممّن له مدخل فى ذلك: كلمه [من‌] در [ممّن‌] بيان‌