توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٢١٥ - تقسيم ديگر براى تشبيه باعتبار وجه شبه

اهل لسان:

هم كالحلقه المفرغه لا يدرى اين طرفاها (ايشان همچون حلقه غالب گرفته شده مى‌باشند كه طرف و آخر آن معلوم نيست).

شاهد در اينستكه وجه شبه مخفى بوده و غير از خواص ديگرى آنرا درك نمى‌كند و آن عبارتست از:

هم متناسبون فى الشرف كما انّها متناسبه الاجزاء فى الصوره (ايشان در شرف و بزرگى با هم متناسب بوده و بر يكديگر امتيازى ندارند همانطوريكه اجزاء حلقه صورتا چنين بوده و ابتداء و انتهاء ندارد) يعنى ايشان در شرافت و آقائى همگى با هم يكسانند بطورى كه ممكن نيست بعضى را فاضل و برخ را افضل بدانيم همانطورى كه حلقه مفرّغه اجزائش با هم متناسب و متساوى بوده و امكان ندارد بعضى را به عنوان طرف و برخى را وسط بدانيم زيرا حلقه قالب گرفته شده و يكجا ريخته شده جوانبش مسدود و بسته است همچون دائره.

شرح مثال مذكور

شيخ عبد القاهر مى‌گويد:

اين عبارت كلام كسى است كه وقتى حجّاج از بنى مهلب سئوال نمود وى در وصف ايشان كلام مذكور را ايرد نمود.

و جار اللّه زمخشرى مى‌گويد:

اين كلام گفته انماريه يعنى فاطمه بنت خرشب است چه آنكه وقتى راجع به فرزندانش از وى سئوال شد او در وصف ايشان چنين گفت.

سپس شارح گويد: