توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٦٨ - ادات تشبيه و شرح آنها

شرح فارسى‌

توضيح‌

قوله: و قد تستعمل عند الظّن الخ: ضمير نائب فاعلى در [تستعمل‌] به [كانّ‌] راجعست.

قوله: سواء كان الخبر جامدا الخ: صاحب كتاب دسوقى مى‌گويد:

اين عبارت اشاره است به تعميم در استعمال كانّ براى ظن به ثبوت خبر چه آنكه استعمال كانّ براى تشبيه مقيّد است بموردى كه خبر آن جامد باشد، بنابراين [كانّ‌] در دو مثال مذكور براى ظنّ بوده نه براى تشبيه.

قوله: كانّ زيدا اخوك: مثال است براى خبر جامد و مثالهاى بعدى شاهد هستند براى خبر مشتقّ.

قوله: و ما فى معناه: ضمير مجرورى در [معناه‌] به مثل راجع است.

قوله: من المماثلة: چنانچه مى‌گوئيم: تماثل زيد و عمرو يا ماثل زيد عمرا يا زيد مماثل لعمرو.

قوله: و المشابهة: چنانچه گفته ميشود: تشابه زيد و عمرو يا شابه زيد عمرا يا زيد مشابه لعمرو يا زيد يشبه عمرا.

قوله: و ما يؤدى هذا المعنى: مانند كلمه [مضاهى‌] و [مقارب‌] و [موازن‌] و [معادل‌].

قوله: بخلاف كانّ و تماثل و تشابه: يعنى قاعده در اين الفاظ آن نيست كه مشبّه‌به پهلوى آنها قرار بگيرد.