توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٥٥ - مثال وجه شبه متعدد حسى و عقلى

[مثال وجه شبه متعدّد حسّى و عقلى‌]

شارح گويد:

وجه شبه متعدّدى كه تمام آن حسّى باشد مانند رنگ و طعم و بو در تشبيه ميوه‌اى به ميوه ديگر مثلا مى‌گويند: اين هلو همچون سيب مى‌باشد از نظر رنگ و طعم و بو.

و وجه شبه متعدّدى كه تمامش عقلى باشد نظير تيزبينى و شدّت احتياط و در خفاء مرتكب عمل توليدمثل شدن در تشبيه يك پرنده به كلاغ چنانچه مى‌گوئيم:

اين كبك از نظر تيزبينى و كمال احتياط و مخفيانه مرتكب عمل توليدمثل شدن همچون كلاغ مى‌باشد.

و وجه شبه متعدّدى كه مختلف بوده يعنى بعضى از آنها حسّى و برخى ديگر عقلى ميباشد مانند حسن طلعت (نيكو درخشيدن كه امرى است حسّى و نباهت شأن (ارتفاع شأن و اشتهار شرف) كه امرى است عقلى در تشبيه انسان به خورشيد.

قابل ذكر و توجّه است در وجه شبه متعدّد قصد اينستكه طرفين تشبيه را در هريك از امور مذكوره با هم مشترك قرار داده نه اينكه از مجموع اين امور هيئتى را انتزاع كرده و آنرا وجه شبه و امر مشترك فيه بين مشبّه و مشبّه‌به لحاظ نمائيم مثلا در تشبيه هلو به سيب از نظر رنگ و بو و طعم قصد اين نيست كه از اين سه امر هيئتى را انتزاع نموده و آنرا وجه شبه قرار دهيم بلكه مقصود اينستكه بگوئيم ايندو ميوه در هريك از اين سه امر حسّى با هم شبيه و همانند هستند.