توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٥٣ - انتزاع وجه شبه از امور متعدد

مقصود از [فعل‌] ابرقت و از [مفعول‌] قوما ميباشد.

قوله: اى تفرّقت و انكشفت: ايندو كلمه تفسير [اقشعت‌] و [تجلّت‌] مى‌باشند.

قوله: فانّ المراد: يعنى مراد شاعر، بنابراين [الف و لام‌] در [المراد] عوض از مضاف‌اليه مى‌باشد.

قوله: ثمّ تفرّقها و انكشافها: ضمائر مؤنّث مجرورى به [غمامه‌] راجعند.

قوله: و بقائهم متحيّرين: ضمير در [بقائهم‌] به القوم العطاش راجع است.

قوله: مثلها فى قولهم الخ: ضمير در [مثلها] به [باء] راجعست.

قوله: مطمع: بصيغه اسم فاعل يعنى اميدواركننده.

قوله: مؤيس: بصيغه اسم فاعل يعنى خالى از اميد و يأس آورنده.

قوله: و هذا بخلاف الخ: مشاراليه [هذا] تشبيه مركّب مى‌باشد.

توضيح المباني في شرح مختصر المعاني ؛ ج‌٤ ؛ ص١٥٣

قوله: بخلاف التشبيهات المجتمعة: منظور از [تشبيه مجتمع‌] تشبيهى است كه مشبّه در آن واحد ولى مشبّه‌به متعدّد بوده و جملگى مذكور باشند همچون مثال مذكور در شرح يعنى [زيد كالاسد و السّيف و البحر] يعنى زيد در شجاعت مانند شير و در درخشندگى و تيزى همچون شمشير و در جود و كرم مثل دريا ميباشد.

مؤلّف گويد: