توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٥٤ - انتزاع وجه شبه از امور متعدد

حاصل فرق بين تشبيه مركّب و مجتمع اينستكه در تشبيه مركّب حذف آنچه در تشبيه معتبر بوده جايز نيست چنانچه تقديم برخى از اركان بر بعضى ديگر صحيح نمى‌باشد بخلاف تشبيه مجتمع.

متن‌

و المتعدّد الحسّى كالّلون و الطّعم و الرّائحة فى تشبيه فاكهه باخرى و) المتعدّد (العقلى كحدّه النّظر و كمال الحذر و اخفاء السّفاد فى تشبيه طائر بالغراب و المختلف كحسن الطّلعة و نباهة الشأن فى تشبيه انسان بالشّمس.

شرح عربى‌

( و المتعدّد الحسّى كالّلون و الطّعم و الرّائحة فى تشبيه فاكهه باخرى و) المتعدّد ( العقلى كحدّه النّظر و كمال الحذر و اخفاء السّفاد) اى نزو الذكر على الانثى‌ ( فى تشبيه طائر بالغراب و) المتعدّد ( المختلف) الّذى بعضه حسّى و بعضه عقلى‌ ( كحسن الطّلعة) الّذى هو حسّى‌ ( و نباهة الشّان) اى شرفه و اشتهاره الّذى هو عقلى‌ ( فى تشبيه انسان بالشّمس) ففى المتعدّد يقصد اشتراك الطّرفين فى كلّ من الامور المذكورد و لا يعمد الى انتزاع هيئة منها تشترك هى فيها.

ترجمه‌

مصنّف گويد:

مثال وجه شبه متعدّد حسّى همچونن رنگ و طعم و بو در تشبيه ميوه‌اى به ميوه ديگر.

و مثال وجه شبه متعدّد عقلى مانند تيزبينى و كمال احتياط و در پنهانى مرتكب عمل توليدمثل شدن در تشبيه پرنده‌اى به كلاغ.

و مثال وجه شبه متعدّدى كه مختلف باشد مثل حسن طلعت و نباهت شأن در تشبيه انسان به خورشيد.