نَشْأَة: چنانكه در مصباح و صحاح گفته اسم مصدر است بمعنى پديد آمده و خلق شده. ثُمَّ اللَّهُ‌ يُنْشِئُ‌ النَّشْأَةَ الْآخِرَةَ عنكبوت: ٢٠. سپس خدا خلقت ديگر را پديد ميآورد منظور قيامت است‌ وَ لَقَدْ عَلِمْتُمُ‌ النَّشْأَةَ الْأُولى‌ فَلَوْ لا تَذَكَّرُونَ‌ واقعة: ٦٢. حقّا كه خلقت اوّلى (خلقت در دنيا) را دانسته‌ايد چرا متذكّر نميشويد.

نَاشِئَة: ممكن است مصدر باشد مثل عاقبة و عافية و ممكن است اسم فاعل باشد كه ناشى‌ء بمعنى حادث و پديد آمده است. إِنَ‌ ناشِئَةَ اللَّيْلِ هِيَ أَشَدُّ وَطْئاً وَ أَقْوَمُ قِيلًا مزمّل: ٦. مراد از «ناشِئَةَ اللَّيْلِ» عبادتى است كه در شب پديد آمده و واقع شده يعنى عبادت شب محكمتر است در ثبات قدم و در صفاء نفس و بندگى حق و قويترين قول است در حضور قلب، اين آيه تعليل آيات قبلى است كه فرموده:

قُمِ اللَّيْلَ إِلَّا قَلِيلًا ... وَ رَتِّلِ الْقُرْآنَ تَرْتِيلًا احتمال داده‌اند كه‌ ناشِئَةَ اللَّيْلِ‌ اضافه، صفت بر موصوف و مراد از ناشئة، ليل باشد يعنى: شب پديد آمده محكمتر است از براى ...

أَ وَ مَنْ‌ يُنَشَّؤُا فِي الْحِلْيَةِ وَ هُوَ فِي الْخِصامِ غَيْرُ مُبِينٍ‌ زخرف: ١٨.

يا اختيار كرده آنكه را كه در زينت تربيت ميشود و در مخاصمه بيانش روشن نيست رجوع شود به «خصم».

وَ لَهُ الْجَوارِ الْمُنْشَآتُ‌ فِي الْبَحْرِ كَالْأَعْلامِ‌ رحمن: ٢٤. براى خداست جارى شوندگان كه در دريا پديد آمده‌اند و مانند مرزها محسوس و آشكاراند. در «بحر» مشروحا توضيح داديم كه اين آيه با نهرهاى دريائى تطبيق ميشود.