مِنْ لَدُنْ حَكِيمٍ خَبِيرٍ هود: ١. ظاهرا «أُحْكِمَتْ» راجع بنزول اوّل و حالت بساطت آن و «فُصِّلَتْ» راجع بنزول دوّم و جدا جدا بودن آن است. نزول دوم بحكم نقشه كشى مهندس است.

مرحوم ابو عبد اللّه زنجانى در تاريخ قرآن ص ٣١ ترجمه سحاب ميگويد:

علاوه بر اين ممكن است بگوئيم روح قرآن و اغراض كليّه‌ايكه قرآن مجيد بآن توجّه دارد در دل پاك پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله در شب قدر تجلّى نموده كه‌ نَزَلَ‌ بِهِ الرُّوحُ الْأَمِينُ. عَلى‌ قَلْبِكَ‌ شعراء: ١٩٣. سپس بزبان مباركش آيه آيه و جدا جدا در طول سنوات ظهور نموده است.

محقق طالقانى در تفسير پرتوى از قرآن ذيل‌ إِنَّا أَنْزَلْناهُ‌ فِي لَيْلَةِ الْقَدْرِ مينويسد: از آن آياتيكه قرآن و نزول آنرا توصيف و تعريف مى‌نمايند بوضوح بر ميايد كه قرآن به دو صورت مشخّص و در دو مرتبه نازل شده است: اوّل:

بصورت و نزول بسيط و جمع و پيوسته.

دوّم به صورت باز و تدريجى و تفصيلى.

صاحب الميزان نيز در ذيل‌ شَهْرُ رَمَضانَ الَّذِي‌ أُنْزِلَ‌ فِيهِ الْقُرْآنُ‌ اين مطلب را قبول و بر آن استدلال كرده است.

استدلال‌

طرز استدلال بمطلب فوق اين است كه انزال و تنزيل گر چه هر دو بيك معنى‌اند ولى غالب در باب افعال دفعى بودن و در باب تفعيل تدريج است.

آياتيكه در اوّل بحث نقل شد از قبيل‌ إِنَّا أَنْزَلْناهُ‌ فِي لَيْلَةِ الْقَدْرِ- ... إِنَّا أَنْزَلْناهُ‌ فِي لَيْلَةٍ مُبارَكَةٍ- ... شَهْرُ رَمَضانَ الَّذِي‌ أُنْزِلَ‌ فِيهِ الْقُرْآنُ‌ همه ظهورشان در انزال دفعى است ايضا آيه‌ كِتابٌ أُحْكِمَتْ آياتُهُ ثُمَّ فُصِّلَتْ‌ هكذا آيات‌ بَلْ هُوَ قُرْآنٌ مَجِيدٌ. فِي لَوْحٍ مَحْفُوظٍ بروج. ٢١ و ٢٢. إِنَّهُ لَقُرْآنٌ كَرِيمٌ. فِي كِتابٍ مَكْنُونٍ. لا يَمَسُّهُ إِلَّا الْمُطَهَّرُونَ. تَنْزِيلٌ‌ مِنْ رَبِّ الْعالَمِينَ‌ واقعة: ٧٧- ٨٠. ظاهر در يكپارچگى قرآن‌اند.

آيه‌ وَ لَقَدْ جِئْناهُمْ بِكِتابٍ فَصَّلْناهُ عَلى‌ عِلْمٍ ... اعراف: ٥٢. روشن ميكند كه تفصيل عارض بر كتاب است‌