يكدفعه بطور فشرده و بسيط و دفعه ديگر بطور تدريج و تفصيل و در عرض بيست و سه سال. و آياتى از قبيل‌ شَهْرُ رَمَضانَ الَّذِي‌ أُنْزِلَ‌ فِيهِ الْقُرْآنُ‌- ... إِنَّا أَنْزَلْناهُ‌ فِي لَيْلَةِ الْقَدْرِ راجع بنزول اوّل است و آيات‌ وَ قُرْآناً فَرَقْناهُ لِتَقْرَأَهُ عَلَى النَّاسِ عَلى‌ مُكْثٍ وَ نَزَّلْناهُ‌ تَنْزِيلًا اسراء: ١٠٦. راجع بنزول دوّم ميباشد و آياتيكه راجع بنزول دفعى‌اند بلفظ انزال آمده كه دلالت بر دفعى بودن دارند چنانكه آيات بتدريج نوعا با لفظ «تنزيل» اند.

در توضيح مطلب مثلى مياوريم.

فرض كنيد شخصى دو هزار متر مربع زمين دارد، دفعة بخاطر او ميافتد.

كه اين زمين را ده دستگاه خانه ساخته و بفروشد اكنون همه آن خانه‌ها بطور فشرده و بسيط در ذهن اين شخص هست ولى نميداند كوچه كجاست، راه‌روها كدام‌اند، حياطها در كدام جهت خواهند بود، اطاقها، حمّام‌ها، انبارها و ... در كجاها قرار خواهند گرفت.

مهندسى ميايد و آن طرح را روى كاغذ ميآورد و نقشه ميكشد و همه آنچه را كه گفته شد روى كاغذ مشخص ميكند. يا انسان ميخواهد كتابى بنويسد يا سخنرانى بكند مطالب بطور فشرده و بسيط در قلب او موجود است سپس بوسيله قلم يا زبان آنها را توضيح و تفصيل ميدهد.

همچنين قرآن بطور بسيط و فشرده در يك شب بقلب مبارك آنحضرت نازل گشته ولى احتياج بتفصيل داشته است و بر حسب موارد و اتفاقات بار ديگر جبرئيل آنها را مشروحا و مفصلا بر آنحضرت نازل كرده سپس بوسيله آن بزرگوار بر مردم ابلاغ شده است.

كِتابٌ أُحْكِمَتْ آياتُهُ ثُمَّ فُصِّلَتْ‌