قاموس قرآن - قرشی، سید علی اکبر - الصفحة ١٨
و انجيل يوحنّا.
انجيل متى
هاكس در كتاب قاموس مقدّس ذيل لفظ «متّى» او را از شاگردان مسيح عليه السّلام ميداند و گويد: زمان تصنيف انجيل او معلوم نيست ولى همه تصديق دارند كه پيش از اناجيل ديگر انتشار يافت برخى بر آنند كه در سال ٣٨ ميلادى و بعضى بر اينكه ما بين سال ٥٠ و ٦٠ تصنيف شد.
ولى در ذيل لفظ «انجيل» ميگويد:
براى اظهار و بيان آنكه كدام يك از اناجيل زودتر نوشته شده رشته عقايد محكم باينجا ميكشد كه انجيل مرقس زودتر از همه نوشته شد و ظن قوى است كه استناد او اطلاعات پطرس رسول بود پس از آن متّى و لوقا نوشته شدند، متّى در نوشتن انجيل خود انجيل مرقس و يك نسخه ديگرى از گفتههاى مسيح را كه شايد خودش تهيّه كرده بود ... منبع اطلاعات خود قرار داد.
هاكس آنگاه ميگويد: منكرين مسيح در قديم الايام ميگفتند كه اناجيل چون سى سال يا بيشتر بعد از صعود مسيح نوشته شدند داراى صحت و اعتبارى نيستند. آنگاه اين سخن را ردّ ميكند كه: خيلى از محتويات اناجيل سالها قبل از آنكه انجيلى نوشته شود برشته تحرير در آمده بودند.
راجع بشخصيّت متّى در ذيل همين كلمه پس از ذكر آنكه از شاگردان مسيح و ملازم او بود ميگويد پس از عيسى عليه السّلام از حيات و خدمت وى اطلاعى نداريم بقولى در «كوش» موعظهى كرده و در آنجا شهيد شده است و بقولى در «يهوديّه» بخدمت مشغول بود كه يهود سنگسارش كردند.
متّى خودش در انجيل خود باب نهم بند نهم ميگويد: عيسى مردى را كه متّى نام داشت ديد به باجگاه (يعنى محل وصول عوارض) نشسته باو گفت: از من پيروى كن او در حال برخاسته از عقب عيسى روانه شد.
مرحوم بلاغى در الرحلة المدرسيّه