تفسير نمونه‌ ط-دار الكتب الاسلاميه - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٣٣٥ - تفسير نطفه بىارزش را انسان كرديم، و تمام وسائل هدايت را در اختيارش نهاديم

را شنوا و بينا قرار داديم" (إِنَّا خَلَقْنَا الْإِنْسانَ مِنْ نُطْفَةٍ أَمْشاجٍ نَبْتَلِيهِ فَجَعَلْناهُ سَمِيعاً بَصِيراً).

" امشاج" جمع" مشج" (بر وزن نسج يا بر وزن سبب) يا جمع" مشيج" (بر وزن مريض) به معنى شى‌ء مخلوط است.

آفرينش انسان از" نطفه مخلوط" ممكن است اشاره به اختلاط نطفه مرد و زن و تركيب" اسپر" و" اوول" بوده باشد همانگونه كه در روايات اهل بيت ع اجمالا به آن اشاره شده است. يا اشاره به استعدادهاى مختلفى كه در درون نطفه از نظر عامل وراثت از طريق ژنها و مانند آن وجود دارد، و يا اشاره به اختلاط مواد مختلف تركيبى نطفه است، چرا كه از دهها ماده مختلف تشكيل يافته، و يا اختلاط همه اينها با يكديگر، معنى اخير از همه جامعتر و مناسبتر است.

اين احتمال نيز داده شده كه امشاج اشاره به تطورات نطفه در دوران جنينى است‌ [١] جمله" نبتليه" اشاره به رسيدن انسان به مقام" تكليف و تعهد و مسئوليت و آزمايش و امتحان" است، و اين يكى از بزرگترين مواهب خدا است كه به انسان كرامت فرموده و او را شايسته" تكليف و مسئوليت" قرار داده است.

و از آنجا كه" آزمايش و تكليف" بدون" آگاهى" ممكن نيست، در آخر آيه اشاره به ابزار شناخت و چشم و گوش مى‌كند كه در اختيار انسانها قرار داده است.

[١] بايد توجه داشت با وجود اينكه" نطفه" مفرد است و صفت آن" امشاج" به صورت جمع آمده، اين به خاطر آن است نطفه از اجزاء مختلفى تركيب يافته، و در حكم جمع است و بعضى نيز مانند" زمخشرى" در" كشاف" گفته‌اند كه امشاج مفرد است هر چند بر وزن جمع مى‌باشد.