عالم دو چهره دارد : چهره از اوئی و چهره به سوی اوئی ، چهره از اوئی‌ رحمانیت خداست و چهره به سوی اوئی رحیمیت خدا سایر اسماء الهی ، اسمهای تبعی هستند ، درجه دوم و سوم اند خداوند ، جبار و منتقم هم هست ، اما اصالت از رحمانیت و رحیمیت خداست صفات دیگر در واقع از این‌ اسماء ناشی می‌شوند حتی قهر هم از لطف ناشی می‌شود ، آن اصالتی که لطف‌ دارد ، قهر ندارد دید توحیدی نمی‌تواند غیر از این باشد ، دید واقعی فلسفی‌ هم همین است و هستی شناسی واقعی غیر از این نیست .

حق و باطل در جامعه و تاریخ

قسمت دوم بحث حق و باطل مربوط می‌شود به بشر و جامعه و تاریخ در این‌ قلمرو کاری نداریم به کل عالم هستی که آیا نظامش خیر است ، کامل است ، احسن است یا نیست ، بلکه سؤال در خلقت خود بشر است که این چه موجودی‌ است ؟ یک موجود حق جو ، عدالت خواه ، ارزش خواه و نور طلب است یا برعکس یک موجود شریر ، مفسد ، خونریز ، ظالم و ؟ و یا آنکه انسانها برخی طرفدار حقند و برخی طرفدار باطل و اینها با هم در ستیزند ؟ در اینجا هم چند نظریه وجود دارد : یک نظر این است که انسان بحسب‌ جنس ، موجودی است شرور و بدخواه و ظالم که جز قتل و غارت و دزدی و حیله و دروغ از او سر نمی‌زند ، طبیعت او شرارت است و فساد ، استثمار است و ظلم اگر هم در تاریخ بشر خیر و اخلاق و ارزشهای انسانی دیده می‌شود ، اینها اموری جبری است که طبیعت