برای خود انسان آشکار است ، مقدار بیشتر روح انسان از خود انسان هم مخفی‌ است . هر کسی یک دنیای درون مخفی از خودش دارد ، آن را می‌گویند دنیای‌ شعور باطن ، که گاهی آن دنیای درون مخفی که خود انسان هم از آن بی خبر است ، در خواب یا در بیداری ، در حال غضب و خشم اثری بیرون می‌دهد . مولوی فوق العاده اعجوبه است ، در مسائل روحی عجیب است ، با اینکه‌ این نظریه را روانشناسان در قرن بیستم کشف کرده‌اند ولی این عارف و خیلی‌ از عارفهای دیگر که در مسائل روحی وارد هستند به نظیر اینجور مطالب‌ برخورد کرده‌اند ، می‌گوید : ای انسان تو خیال نکن که باطن خودت را خوب‌ شناخته‌ای ، مثل اینجور می‌آورد ، می‌گوید :

بهر غسل آر در روی در جویبار

بر تو آسیبی زند در آب ، خار

گرچه پنهان خار در آب است پست

چونکه در تو می‌خلد دانی که هست

می‌گوید آیا اتفاق افتاده که یک وقتی لباسهایت را کنده‌ای ، رفته‌ای در جویبار که غسل بکنی ، آب از اینجا می‌گذشته ، نگاه کرده‌ای ، دیده‌ای آب‌ خیلی خوب و صافی است ، چیزی هم در آن نیست ، ولی سرت را که زیر آب‌ می‌کنی و می‌روی ته آب ، یکدفعه می‌بینی سوزشی ناراحتت کرد ، معلوم می‌شود خاری در آنجا هست . این خار در داخل آب وجود داشت ولی تو خبر نداشتی ، وقتی که رفتی زیر آب و آن خار به تنت خلید [ از آن آگاه شدی ] ، باز هم‌ آن را نمی‌بینی ولی به دلیل اینکه می‌خلد و تو را ناراحت می‌کند [ به وجود آن پی می‌بری . ] بعد می‌گوید :