تنها عاقلها و ذی شعورها را ، ولی ضمیر را آنچنان برمی‌گرداند که گویی همه‌ موجودات عالم عاقلند و شاعر ، و چون می‌گوید : " « و لکن لا تفقهون‌ تسبیحهم »" . " هم " در زبان عرب ضمیری است که برای اشخاص می‌آورند نه برای اشیاء ، و قرآن با اینکه سخنش درباره اشیاء است ضمیر را ضمیر اشخاص آورده ، یعنی می‌خواهد بگوید که همه اشیاء از یک نظر اشخاصند [ و شعور دارند ] ، و در همین آیه‌ای که خواندیم " مرغان " را هم اضافه کرده‌ ، اگر " مرغان " نمی‌بود می‌گفتیم قرآن می‌گوید " کسانی که در آسمان و زمین هستند " ، کسانی که در آسمان‌اند یعنی ملائکه و کسانی که در زمین‌اند یعنی انسانها ، مقصود از انسانها هم انسانهای مؤمن است " « کل قد علم‌ صلاته و تسبیحه »" همه اینها به نماز و تسبیح خودشان آگاهند ، می‌گفتیم‌ این دیگر مانعی ندارد ، انسانها و ملائکه به تسبیح خودشان آگاهند . ولی‌ می‌گوید " . . . و مرغان " ، مرغان را هم داخل کرده است ، مرغ که مسلم‌ شعور انسان و شعور ملائکه را ندارد ، پس معلوم می‌شود و در عالم مرغان هم‌ یک حسابی هست که ما وارد نیستیم و نمی‌دانیم . گفتیم تفسیر اول تفسیر حکیمانه است . حکیم ابونصر فارابی که یکی از حکمای بسیار بزرگ جهان اسلام است عبارت خیلی شیرینی ظاهرا در کتاب‌ فصوص دارد . او همین مطلب را ولی بیشتر با موضوع " زبان حال " بیان‌ کرده است ، می‌گوید : " صلت السماء بدورانها و الارض برججانها و المطر بهطلانه " آسمان که گردش می‌کند ، با گردش خود به درگاه الهی نماز می‌برد . گردش آسمان نماز آسمان است . زمین که تکان می‌خورد ، تکان خوردن زمین‌ نماز زمین است . باران که می‌ریزد ، ریزش باران نماز باران است ،