با اواتحاد یا انضمام پیدا کرده است ، نه ماده سابقه که در حال حاضر طبق‌ آنچه قبلا گفته شد ماده نامیده می‌شود ، و به علاوه ماده و صورت دو مرحله‌ از یک واقعیت نمی‌باشند ، بکله دو جزء از واقعیت می‌باشند ، پس رابطه‌ دو علت داخلی از نوع رابطه دو مرحله از یک واقعیت نیست ، بلکه از نوع‌ رابطه دو جزء تشکیل دهنده یک حقیقت است .

پاسخ اشکال و مناقشه :

جواب این مناقشه این است که آنچه ماگفتیم طبق تعریفی بود که حاجی‌ سبزواری و دیگران از ماده کرده‌اند و ماده را عبارت از حامل استعداد شی‌ء دانسته اند [١] .
اگر ماده را به عنوان حامل استعداد تعریف کنیم ( خواه حامل استعداد مرکب ، و خواه حامل استعداد صورت ) چنین ماده‌ای همواره تقدم زمانی دارد بر آن چیزی که این ماده ، ماده او به شمار می‌رود ، و با قیاس به این‌ تعریف ماده ، صوت عبارت است از مناط فعلیت مرکب ( یا مناط فعلیت‌ ماده ) . بنابراین تعریف ، ماده یک شی‌ء و صورت آن هیچگاه در یک زمان‌ با هم جمع نمی‌شوند و بر فرض که جسم را مرکب از ماده و صورت بدانیم جسم‌ از صورت خودش و ماده خودش ( طبق این تعریف ) ترکیب نشده است ، بلکه‌ از صورت خودش و ماده‌ای که ماده صورت بعدی است ترکیب شده است ، و این ماده و صورتی که ترکیب کننده حقیقت جسم هستند و علت مادی و علت‌ صوری شمرده می‌شوند ، نسبت به یکدیگر ماده و صورت ( طبق این تعریف ) نیستند ، پس آنچه گفته می‌شود که

[١] حامل قوه لشی‌ء عنصره ،