شرح منظومه 2 - مطهری، مرتضی - الصفحة ٢١١
سنگ آسیا به دور محور خود ( حرکت رحوی ) - مستلزم یکی از سه امراست : یا گسستن و پیوستن اجزاء از یکدیگر ، به طوری که در هنگام حرکت جسم بعضی متحرک و بعضی ساکن شوند و فواصل معینی ایجاد شود و دو مرتبه هنگام سکون به حالت اول برگردند ، و یا عدم تساوی مسافت دو حرکت متحد السرعه متساوی المده ، و یا نقیض مدعا یعنی تجزی اجزاء ، و این هر سه محال است پس مدعای متکلمین محال است . این برهان معمولا به صورت اختصاری به این شکل بیان میشود : ترکب جسم از اجزای لا یتجزی مستلزم تفکک یعنی انفکاک اجزاء سنگ آسیا از یکدیگر است ، بدیهی است که مقصود صرف جدابودن اجزاء از یکدیگر نیست . زیرا این عین مدعای متکلمین است و عین یک مدعا را نمیتوان دلیل بر بطلان آن مدعا قرار داد ، بلکه مقصود نوعی خاص از گسستن اجزاء از یکدیگر و سپس پیوستن به یکدیگر است که هیچ عقل سلیم آنرا نمیپذیرد . توضیح اینکه هنگامی که یک جسم مانند سنگ آسیا به دور خود میچرخد حرکت قسمت های مختلف آن از لحاظ سرعت مختلف است ، اگر در وسط سنگ خطی عمودی ( محور ) فرض کنیم همه سنگ به اطراف آن میچرخد با این تفاوت که اجزای نزدیکتر کندتر و اجزای دورتر تندتر میچرخد و هر چه اجزا از مرکز دورتر باشند حرکتشان سریعتر است ، زیرا هر نقطهای از سنگ را در نظر بگیریم دائرهای را طی میکند که مرکزش در خط محور استه و شعاعش فاصله آن نقطه تا محور است و از طرفی محیط دایره متناسب است با مقدار شعاع ، یعنی هر چه نقطه دورتر باشد شعاع بزرگتر و محیط دائره نیز وسیعتر است پس در هر یک دوری که سنگ به دور خود میچرخد همه نقطههای مفروض یک دور