شرح منظومه 2 - مطهری، مرتضی - الصفحة ٩٦

نداشته است نه اینکه دخالت داشته است و بی هدف بوده است . اکنون به خوبی می‌توانیم معانی این اشعار حاجی سبزواری را که در منظومه‌ است درک کنیم :

فغایه لقوه فی العضله

مثل الطبائع ذواما حاصله

شوقیه غایتها ان لم تجد

لها مقیسافعله الباطل عد

ذوالغایتین مبدا بعیدا

کان له تخیل وحیدا

لاالفکر فهوا عبث ان غایه

ما هوللتحرک نهایه

غایت قوه‌ای که در غضله است ( قوه‌ء عامله ) مانند طبایع جمادیه همواره‌ حاصل است ( هیچگاه فاعل از غایت خود تخلف ندارد ) قوه‌ء شوقیه اگر غایت خود را نیابد ( به آن نرسد ) فعل وی نسبت به خودش باطل شمرده‌ می‌شود صاحب دو غایت ( چیزی که دارای دو غایت است ، یعنی هر یک از شوقیه و عامله غایت جداگان دارند و هر دو هم حاصل است ) که مبدا بعید وی تنها تخیل باشد نه فکر ، پس از عبث است اگر غایت هر دو نهایت‌ حرکت ( ما الیه الحرکه ) باشد