شریکه العله و شریکه الفاعل می‌خوانند . ولی این نظریه مبتنی بر این اصل‌ است که ما ترکب جسم را از ماده و صورت انضمامی بدانیم ، اما بنابر ترکب اتحادی این مطلب درست نیست ، گو اینکه صدرالمتالهین می‌خواهد این‌ معنی را حتی بنابر ترکب اتحادی توجیه کند [١] . و می‌توان گفت عدم‌ معقول بودن نظریه بالا خود دلیل عدم صحت نظریه ترکیب انضمامی است .
و البته اگر نظریه بالا در مورد ماده و صورت صحیح باشد قهرا شبیه آنرا در مورد فاعل و غایت نیز باید گفت .
در مورد فاعل و غایت یک مطلب دیگر نیز هست و آن اینکه صورت ذهنی‌ غایت را اگر با قوای علمی بسنجیم ، بالضروره نسبت آنها همان نسبت ماده‌ و صورت است ولی اگر با قوای شوقیه و محرکه فاعل بسنجیم دیگر نسبت آنها نسبت ماده و صورت نیست بلکه نسبت فاعل به فعل است .

مطلب سوم :

چنین به نظر می‌رسد که بعد از شناختن علل خارجی و علل داخلی ، رابطه و نسبت آنها با یکدیگر واضح است . زیرا چنانکه دانستیم علل داخلی همان‌ اجزاء تشکیل دهنده‌ء معلول می‌باشند ، پس عین معلولند و اما علل خارجی ، به وجودآورندگان معلولند ، پس معلول اثر آنها است ، و قهرا مباین‌ یکدیگرند ، یعنی نه علت داخل در وجود معلول است و نه معلول در وجود علت داخل است . در مثال معروف نجار و صندلی ، نجار غیر از صندلی و صندلی غیر از نجار است .
چیزی که هست این نکته را باید دانست که در مصنوعات بشری ، فاعل‌

&gt ( رجوع شود به اسفار - جلد اول ، باب علت و معلول ، فصلهای اول ) . [١] اسفار - جلد دوم ، فصل مربوط به کیفیت ترکب جسم .