شرح : در این بیت به رد نظریه مخصوص اشاره می‌کند . چنانکه قبلا گفتیم‌ طبق عقیده منسوب به نظام هر جسم مرکب است از ذرات لا یتجزی لا یتناهی . نظام باسایر متکلمین در نظریه ترکب جسم از اجزای لا یتجزی وحدت نظر دارد ، چیزی که هست او بر خلاف سایر متکلمین معتقد است که آن اجزاء لا یتناهی‌ می‌باشند . براهین گذشته برای رد عقیده خاص نظام هم کافی است ، زیرا آن‌ براهین ترکب جسم را از اجزاء لا یتجزی به طور مطلق نفی می‌کرد خواه متناهی‌ فرض شوند و یا غیر متناهی ، ولی براهین خاصی بر رد خصوص عقیده نظام‌ هست . در شعر بالا به دو برهان اشاره شده است : برهان قطع و برهان تناسب . اما برهان قطع : اگر جسم از اجزاء غیر متناهیه تالیف یافته باشد حرکت‌ که عبارت است از طی مسافت معین در زمان معین محال است و حال آنکه‌ حرکت موجود است پس ترکب جسم از اجزاء غیر متناهیه باطل است . توضیح این که به موجب ترکب جسم از اجزاء غیر متناهی هر قطعیه از مسافت را که در نظر بگیریم دارای اجزاء غیر متناهیه است ، زیرا فرقی از این جهت میان جسم بزرگ و کوچک نیست ، آن جسمی که بر روی آن جسم حرکت‌ صورت می‌گیرد بنابر فرض ، دارای اجزاء غیر متناهیه است و خاصیت غیر متناهی این است که نصفش هم غیر متناهی است ( زیرا اگر نصفش متناهی‌ باشد کل نیز که مجموع دو نصف است نیز متناهی خواهد بود ) و هم ربع و ثمن و هر کسری را که در نظر بگیریم هم غیر متناهی خواهد بود . پس اگر حرکتی صورت بگیرد طبعامقداری مسافت باید طی شود و آن مقدار خود مجموعی‌ از اجزاء غیر متناهی است و آنگاه شی‌ء متحرک به آخرین جزء آن مسافت‌ می‌رسد که بینهایت جزء را در بی نهایت لحظه