نوشتن می‌شود . این استفاده‌ها مولود و معلول خریدن است . پس انسان به‌ وسیله خریدن که فعل خود او است فائده را برای خود ایجاد می‌کند . علیهذا صحیح است که بگوئیم : علت غائی بحسب وجود ذهنی ، علت علت فاعلی است‌ و بحسب وجود خارجی ، معلول آن است .

٢ - مطلب دوم : حرکت قسری ، نه دائمی است نه اکثری

این مطلب به حرکت قسری مربوط است و مقصود این است که حرکت قسری در جهان وجود دارد ولی دوام ندارد ، همچنانکه اکثریت ندارد و بندرت اتفاق‌ می‌افتد . اکنون ببینیم حرکت قسری چیست ؟ حکماء می‌گویند حرکت بر دو قسم است : طبعی و قسری [١] . زیرا جسمی‌ که حرکت می‌کند یا این است که به طبع خود حرکت می‌کند یا نه . یعنی یا این است که اگر او را به حال خود واگذارند و هیچ عاملی بر او اثر نکند باز

[١] به عقیده‌ء حکماء قدیم هر حرکتی نیازمند به محرک یعنی نیروی حرکت‌ دهنده است . حرکات از این لحاظ ، یعنی از لحاظ فاعل و مبداء در تقسیم‌ اول بر دو گونه‌اند : ارادی و طبیعی و حرکت طبیعی خود بر دو گونه است : طبعی و قسری . حرکت ارادی یعنی حرکت که فاعل مباشر حرکت ، صاحب اراده‌ است . حرکت طبیعی آن است که فاعل آن ، فاقد اراده است . حرکت طبیعی یا به این نحو است که اگر شی‌ء را به حال خود بگذاریم یعنی‌ هیچ نیروئی از خارج بر وی وارد نیاید ، یا او تنها با طبع خودش آن حرکت‌ را انجام می‌دهد ، و یا به این نحو است که لوخلی و طبعه یعنی با طبع خود ، آن حرکت را نمی‌کند بلکه در اثر یک ضربه‌ء خارجی آن حرکت را انجام‌ می‌دهد . قسم اول ، حرکت طبعی است و قسم دوم ، حرکت قسری . ( حرکت‌ ارادی نیز یا بالرضا است یا بالاجبار ) .