در حال آزاد و عادی است و عامل دیگری ، طبیعت در حال غیر آزاد و غیر عادی است . زیرا مبنای تقسیم گذشته بر این بود که حرکت ( لااقل در بعضی‌ از اقسام ) احتیاج به محرک دارد . بلی اگر حرکت قسری را معلول ضربه‌ خارجی بدانیم که یکی از تفاسیر سه گانه قدما است در حقیقت خود حرکت را نیازمند به علت ندانسته ایم ، بلکه تغییر حرکت را نیازمند دانسته ایم و این عین نظریه جدید است . اکنون در اینجا در دو قسمت باید بحث کرد : یکی در اختلاف نظر قدیم و جدید در توجیه و تفسیر فلسفی مساله حرکت ، و دیگر اختلاف نظر قدیم و جدید از لحاظ نتیجه و اثر عملی .

١ - قسمت اول :

تفسیر فلسفی حرکت از نظر علماء قدیم و جدید :

الف - نظر علماء قدیم : قدما معتقد بودند که : اولا جسم مطلق یعنی جسمی که فقط جسم باشد و هیچگونه تعین که آن را نوعی‌ خاص از انواع جهان گرداند نداشته باشد وجود ندارد . آنها معتقد بودند که‌ جسم یا بسیط است یا مرکب ، اگر بسیط باشد حتما به شکل عنصری خاص از عناصر جهان است که آثاری مخصوص به خود دارد و اگر هم مرکب است به‌ طریق اولی خصوصیت نوعی دارد . ثانیا معتقد بودند که در هر جسمی یک مبداء میل مستقیم باید وجود داشته‌ باشد ، یعنی در هر جسمی باید میل به یک حرکت مستقیم ( نه منحنی ) وجود داشته باشد ، یا میل به سفل و مرکز ( مثل آب و خاک ) و یا میل به محیط و علو ( مثل هوا و آتش ) . ثالثا معتقد بودند که حرکت بدون محرک یعنی بدون علت فاعلی امکان -