شرح منظومه 2 - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٦
شرح : این بیت ، تعریف علت مادی است ( البته در اصطلاح فرق است بین ماده و علت مادی و ما بعدا این فرق را توضیح خواهیم داد ) . در این بیت علت مادی به عنوان " به دوش گیرنده استعداد " تعریف شده است ، پس باید معنی استعداد و حامل استعداد معلوم شود تا تعریف علت مادی معلوم گردد . در جهان طبیعت " شدن " وجود دارد ، به این معنی که بعضی از اشیاء به صورت شیء دیگر در میآیند ، یعنی شیء دیگر میشوند ، مثل اینکه دانه گندم اگر در زمین مساعد و شرایط مساعد کاشته شود بوته گندم میشود و دانه جو اگر در زمین مساعدی قرار گیرد بوته جو میشود و یا اینکه تخم مرغ خانگی در شرایط مخصوصی مرغ خانگی میشود و تخم گنجشک در شرایط خاصی به صورت گنجشک در میآید . هر یک از این چهارتا ( دانه گندم ، دانه جو ، تخم مرغ و تخم گنجشک ) در حالی که حالت موجود را دارا باشند فقط امکان " شدن " یک شیء به خصوص را دارند ، مثلا در دانه گندم امکان جو شدن یا مرغ خانگی شدن و یا گنجشک شدن نیست و همچنین در دانه جو امکان گندم شدن یا جوجه شدن نیست و همچنین در تخم مرغ یا تخم گنجشک غیر از امکان مرغ شدن و یا گنجشک شدن نیست ، و از قدمی گفتهاند : گندم از گندم بروید ، جو زجو . پس در این جهان ، جریانی و ناموسی وجود دارد که ما از آن به " شدن " تعبیر میکنیم . و از طرف دیگر میبینیم این " شدن " نظام خاصی دارد ، هر چیزی امکان " شدن " هر چیز دیگر را ندارد و هر چیز از هر چیز دیگر به وجود نمیآید ، بلکه هر چیزی که چیز دیگر میشود فقط امکان " شدن " همان چیز یا چند چیز دیگر بالخصوص را دارد حکماء این امکان را که رابطه خاصی است میان شیء