توضیح آن که در تقسیمی که از ارسطو به ارث مانده است علت منقسم شده‌ است به چهارتا : ١ - علت فاعلی ٢ - علت غایی ٣ - علت مادی ٤ - علت صوری معمولا در مثال مصنوعات بشری را در نظر می‌گیرند ، مثلا می‌گویند این خط که بر این صفحه نوشته شده است فاعلی دارد و غایتی و ماده ای و صورتی . فاعل شخص نویسنده است ، غایت عبارت است از هدفی که نویسنده از نوشتن‌ این خط در نظر دارد ، از قبیل این که معنی الفاظی را که به صورت نوشته‌ در آورده است ، به دیگران بفهماند ، یا برای اینکه با این علامات معانی‌ و مطالب را برای خود یادداشت و ضبط کند ، ماده ، عبارت است از آن‌ جوهر یا مرکبی که در اینجابه کار رفته است . صورت ، عبارت است‌ ازهیئت و شکل مخصوصی که به صورت حروف و کلمات پدیدار گشته است . در تمام مصنوعات بشری قانون چهار علت صادق است . حکماء هر یک از این چهار علت را به طریقی تعریف کرده اند . ما در اینجا تعریفاتی را که‌ حاجی سبزواری در منظومه برای هر یک از آنها ذکر کرده است بیان می‌کنیم ( هر چند از ترتیب مطالب کتاب خارج شویم ) .