علت ناقصه یا غیر مستقله عبارت است از بعضی از این مقدمات و وسایل که‌ اگر وجود پیدا نکند کتابت موجود نمی‌شود ، اما اگر وجود پیدا کند ولی‌ سایر مقدمات و وسایل موجود نباشد برای تحقق کتابت کافی نیست . امروزه‌ اصطلاح خوبی شایع است که همه اینها را شرط می‌نامند و شرط را تقسیم می‌کنند به شرط لازم و شرط کافی . شرط لازم همان است که در قدیم آنرا علت ناقصه می‌گفتند ، که ذاتش ( یا وجودش ) برای مشروط لازم هست ولی کافی نیست . شرط لازم و کافی همان است‌ که در اصطلاح قدیم ، علت مستقله یا علت تامه نامیده می‌شد ، که علاوه بر اینکه وجودش لازم است کافی هم هست ، یعنی تحقق آن شرط برای تحقق مشروط کفایت می‌کند و به چیز دیگری احتیاج نیست . بر طبق این شیوه نامگذاری‌ می‌توان جزء آخر علت تامه را شرط کافی نامید . و اما مصراع دوم بیت ، بیان تقسیم دیگری است و آن اینکه علت ، یا علت خارجی است و یا علت داخلی ، بیت زیر توضیح این مصراع است :

فالعنصری الصوری للقوام

و للوجود الفاعلی التمامی

علت عنصری ( علت مادی ) و علت صوری ، علل قوام ( علل داخلی ) هستند . و اما علل وجود ( علل خارجی ) عبارتند از علت فاعلی و علت تمامی ( علت غایی ) . شرح : این بیت توضیح و تفسیری است از بیت گذشته که در آن گفته شد که‌ علت یا خارجی است و یا داخلی ، در این بیت توضیح داده شده است که‌ علت داخلی عبارت است از علت مادی و علت صوری ، و علت خارجی عبارت‌ است از علت فاعلی و علت غایی .