شرح منظومه 2
 
٩ ص
١٠ ص
١١ ص
١٢ ص
١٣ ص
١٤ ص
١٥ ص
١٦ ص
١٧ ص
١٨ ص
١٩ ص
٢٠ ص
٢١ ص
٢٢ ص
٢٣ ص
٢٤ ص
٢٥ ص
٢٦ ص
٢٧ ص
٢٨ ص
٢٩ ص
٣٠ ص
٣١ ص
٣٢ ص
٣٣ ص
٣٤ ص
٣٥ ص
٣٦ ص
٣٧ ص
٣٨ ص
٣٩ ص
٤٠ ص
٤١ ص
٤٢ ص
٤٣ ص
٤٤ ص
٤٥ ص
٤٦ ص
٤٧ ص
٤٨ ص
٤٩ ص
٥٠ ص
٥١ ص
٥٢ ص
٥٣ ص
٥٤ ص
٥٥ ص
٥٦ ص
٥٧ ص
٥٨ ص
٥٩ ص
٦٠ ص
٦١ ص
٦٢ ص
٦٣ ص
٦٤ ص
٦٥ ص
٦٦ ص
٦٧ ص
٦٨ ص
٦٩ ص
٧٠ ص
٧١ ص
٧٢ ص
٧٣ ص
٧٤ ص
٧٥ ص
٧٦ ص
٧٧ ص
٧٨ ص
٧٩ ص
٨٠ ص
٨١ ص
٨٢ ص
٨٣ ص
٨٤ ص
٨٥ ص
٨٦ ص
٨٧ ص
٨٨ ص
٨٩ ص
٩٠ ص
٩١ ص
٩٢ ص
٩٣ ص
٩٤ ص
٩٥ ص
٩٦ ص
٩٧ ص
٩٨ ص
٩٩ ص
١٠٠ ص
١٠١ ص
١٠٢ ص
١٠٣ ص
١٠٤ ص
١٠٥ ص
١٠٦ ص
١٠٧ ص
١٠٨ ص
١٠٩ ص
١١٠ ص
١١١ ص
١١٢ ص
١١٣ ص
١١٤ ص
١١٥ ص
١١٦ ص
١١٧ ص
١١٨ ص
١١٩ ص
١٢٠ ص
١٢١ ص
١٢٢ ص
١٢٣ ص
١٢٤ ص
١٢٥ ص
١٢٦ ص
١٢٧ ص
١٢٨ ص
١٢٩ ص
١٣٠ ص
١٣١ ص
١٣٢ ص
١٣٣ ص
١٣٤ ص
١٣٥ ص
١٣٦ ص
١٣٧ ص
١٣٨ ص
١٣٩ ص
١٤٠ ص
١٤١ ص
١٤٢ ص
١٤٣ ص
١٤٤ ص
١٤٥ ص
١٤٦ ص
١٤٧ ص
١٤٨ ص
١٤٩ ص
١٥٠ ص
١٥١ ص
١٥٢ ص
١٥٣ ص
١٥٤ ص
١٥٥ ص
١٥٦ ص
١٥٧ ص
١٥٨ ص
١٥٩ ص
١٦٠ ص
١٦١ ص
١٦٢ ص
١٦٣ ص
١٦٤ ص
١٦٥ ص
١٦٦ ص
١٦٧ ص
١٦٨ ص
١٦٩ ص
١٧٠ ص
١٧١ ص
١٧٢ ص
١٧٣ ص
١٧٤ ص
١٧٥ ص
١٧٦ ص
١٧٧ ص
١٧٨ ص
١٧٩ ص
١٨٠ ص
١٨١ ص
١٨٢ ص
١٨٣ ص
١٨٤ ص
١٨٥ ص
١٨٦ ص
١٨٧ ص
١٨٨ ص
١٨٩ ص
١٩٠ ص
١٩١ ص
١٩٢ ص
١٩٣ ص
١٩٤ ص
١٩٥ ص
١٩٦ ص
١٩٧ ص
١٩٨ ص
١٩٩ ص
٢٠٠ ص
٢٠١ ص
٢٠٢ ص
٢٠٣ ص
٢٠٤ ص
٢٠٥ ص
٢٠٦ ص
٢٠٧ ص
٢٠٨ ص
٢٠٩ ص
٢١٠ ص
٢١١ ص
٢١٢ ص
٢١٣ ص
٢١٤ ص
٢١٥ ص
٢١٦ ص
٢١٧ ص
٢١٨ ص
٢١٩ ص
٢٢٠ ص
٢٢١ ص
٢٢٢ ص
٢٢٣ ص
٢٢٤ ص
٢٢٥ ص
٢٢٦ ص
٢٢٧ ص

شرح منظومه 2 - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٢٨

ایجاب می‌کند معدوم باشد ، آن چنان که جفت بودن برای گردو ، مقدار و مساحت معین و یا شکل کره یا مکعب یا استوانه داشتن برای جسم ضروری‌ نیست و از جسم قابل تفکیک است ، چنین موجودی به حسب تعریف ممکن‌ الوجود است .
اکنون که دانستیم موجود بلکه موجوداتی در جهان هست و موجود به حسب‌ فرض عقلی از یکی از دو قسم بالا خارج نیست ، می‌گوئیم هر موجودی را که در نظر بگیریم یا واجب الوجود است و یا ممکن الوجود . اگر واجب الوجود است مدعای ما که در حال حاضر این است که جهان هستی از واجب الوجود خالی نیست ثابت می‌شود [١] و اگر ممکن الوجود است باید واجب الوجودی‌ در کار باشد تا این ممکن الوجود موجود شود . زیرا ممکن الوجود به حسب‌ فرض از ناحیه ذات خود ایجاب نمی‌کند که موجود یا معدوم باشد ، پس‌ موجود بودن و موجود نبودن او وابسته است به علتی خارج از او و با موجود بودن آن علت ، از موجود می‌شود و با نبودن آن معدوم می‌گردد . پس آن علت‌ را مورد بررسی قرار می‌دهیم و همین دو فرض را درباره او اجراء می‌کنیم‌ زیرا آن علت یا واجب الوجود است و یا ممکن الوجود . اگر واجب الوجود است مدعای ما ثابت است و اگر ممکن الوجود است نیازمند به علت دیگری‌ است که آن نیز ، یا واجب الوجود است و یا ممکن الوجود و اگر ممکن‌ الوجود است نیازمند به علت دیگری و همین طور ، و بالاخره


[١] همان طوری که قبلا اشاره کردیم ما در این مرحله هنوز در مقام اثبات‌ وجود واجب الوجود در مقابل نفی واجب الوجود و ادعای اینکه واجب‌ الوجودی در جهان نیست می‌باشیم . اما اینکه واجب الوجود یکی است یا بیشتر ؟ و هم اینکه آیا واجب‌ الوجود از سنخ جسم و ماده است یا مجرد از ماده است و دیگر اینکه چه‌ صفات ثبوتیه و چه صفات سلبیه باید داشته باشد به تدریج مرحله به مرحله‌ در مراحل بعد اثبات می‌شود .