که این میلها و هیجانها را به وجود می‌آورد . اینگونه قوا را قوای شوقیه‌ می‌نامند . [١] قوای مدرکه عبارت است از قوائی که کار آنها درک کردن و اطلاع رساندن‌ به ذهن است و یا کارشان تجزیه و تحلیل و تفصیل و ترکیب صور ذهنی یا حفظ و نگهداری آنها است مثل حواس ظاهری ( مانند باصره و سامعه ) و حواس‌ باطنی ( مانند قوه خیال و حافظه ) و قوه عقل و تفکر ، که کار و حدود اینها در محل خود روشن شده است .
در هر کاری از کارهای ارادی ما این هر سه قوه دخالت دارند ، مثل آمدن‌ و رفتن و سخن گفتن و نوشتن و غذا خوردن و هر نوع فعل ارادی که در حوزه‌ء وجود ما پدید می‌آید .

مقدمه سوم :

حکماء جمله‌ای دارند که می‌گویند : " العامله تحت الشوقیه و الشوقیه‌ تحت المدرکه " یعنی قوه‌ء عامله تحت تاثیر و نفوذ قوه‌ء شوقیه است و قوه‌ء شوقیه تحت تاثیر قوه‌ء مدرکه است . مقصود این است که قوه‌ء مدرکه‌ است که قوه‌ء شوقیه را بر می‌انگیزد و میل را تحریک می‌کند ( اول دیده‌ می‌بیند و بعد دل یاد می‌کند و مایل می‌گردد ) ، و قوه‌ء شوقیه است که قوه‌ء عامله را بر می‌انگیزد و تحریک می‌کند تا منتهی به عمل می‌گردد .
هر فعل و عمل اختیاری مستقیما و بلا واسطه از قوه‌ء عامله ناشی می‌شود ، ولی خود قوه‌ء عامله را قوه‌ء شوقیه به حرکت واداشته و از قوه به فعل‌ می‌رساند ، و

[١] شیخ الرئیس در " شفا " قوای شوقیه و عامله را قوای محرکه خوانده‌ است ، قوای شوقیه را محرکه باعثه و قوای عامله را محرکه عامله نامیده‌ است .