درپایان این فصل مناسب است به یک مطلب دیگر نیز اشاره شود و آن اینکه‌ مساله‌ء حرکت طبعی و حرکت قسری طرز تفکری است مخصوص فلسفه‌ء قدیم ، در فیزیک ( یا طبیعیات ) جدید طرز تفکر دیگری پدید آمده است که شایسته‌ است به آن نیز اشاره شده و توضیح داده شود که نظریه‌ء جدید تا چه اندازه‌ با نظریه‌ء قدیم مخالف است ، گفتیم که در فلسفه‌ء قدیم حرکت را به طبعی و قسری - به معنی‌ئی که شرح‌ داده شد - تقسیم کرده‌اند . اکنون ببنیم تفسیر این دو چیست . آیا معنی‌ حرکت طبعی که گفته می‌شود اگر شی‌ء را با طبع خود بگذاریم ( لو خلی و طبعه‌ ) حرکت می‌کند ، تفسیرش این است که حرکت طبعی حرکت خود بخودی است و به محرک احتیاج ندارد ، بر خلاف حرکت قسری که به محرک احتیاج دارد یا مطلب غیر از این است ؟ پاسخ این است که حرکت طبعی حرکتی است که‌ محرک آن همان طبیعت و صورت نوعیه آن جسم خاص است که همراه آن است‌ در حالی که هیچ عامل خارجی تاثیر نکرده باشد ، بر خلاف حرکت قسری که‌ اینگونه نیست . زیرا بعقیده‌ء حکماء قدیم هر جسم دارای دو جنبه و دو حیثیت است که از یک جنبه و یک حیثیت ، متحرک و از جنبه و حیثیت دیگر ممکن است محرک‌ باشد . حیثیت متحرک را به نام " جسمیت " و حیثیت محرک را به نام‌ " طبیعت " یا " صورت نوعیه " می‌خوانند . به عقیده آنها جسم که فی‌ المثل از بالا به پائین حرکت می‌کند یا گیاه که