شرح منظومه 2 - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٩٧
می پذیرند ، و مجموعا یک واحد متصل و ممتد را به وجود میآورند ، دلیل بر این است که جسمیت و جرمیت و اتصال و امتداد جوهری ، پوششی است بر روی یک جوهر دیگر و آن جوهر در حالی که فصل یا وصل میپذیرد ، لباس خویش را میکند و لباس دیگری میپوشد و اگر جسم مرکب نبود یعنی اگر هر چه بود همین صورت جسمیه و امتداد واتصال جوهری بود هرگز فصل و وصلی در جهان صورت نمیگرفت ، یعنی ممکن نبود جسم واحد متصلی تبدیل به دو جسم متصل شود و یا دو جسم متصل به صورت یک جسم در آید . این بود اجمال این برهان . تفصیل این برهان نیازمند به مقدماتی است و قبل از آنکه آن مقدمات را ذکر کنیم باید یک مطلب را متذکر شویم و آن اینکه این برهان را مشائین علیه اشراقیین اقامه کردهاند ، پس از آنکه دو طرف ، نظریه متکلمین و نظریه ذیمقراطیسی را مردود شناخته و قبول کردهاند که جسم طبیعی مانند آب و هوا و آتش و خالک و غیره مجموعه ای از ذرات نیست بلکه یک واحد پیوسته است ، و از طرف دیگر همین چیزها که بالفرض پیوستهاند بالحس و العیان فصل و وصل میپذیرند . پس برهان فصل و وصل مبتنی بر قبول پیوستگی جسم طبیعی محسوس است و اما بنابر نظریه متکلمین و یا نظریه ذیمقراطیس این برهان ناتمام است زیرا بنابر آن نظریه ها هنگامی که فصل و وصلی واقع میشود مثلا یک لیتر آب تبدیل به دونیم لیتر میشود و یا دو نیم لیتر آب تبدیل به یک لیتر آب میگردد فصل و وصل واقعی صورت نگرفته است یعنی چنین نیست که یک واحد متصل تبدیل به دو واحد متصل شده باشد و یا دو واحد متصل تبدیل به یک واحد شده باشد بلکه یک لیتر آب مجموعهای از ملکولها است که در مجاورت هم قرار گرفتهاند و هنگامی که تبدیل به دو نیم لیتر آب میشود از