شرح منظومه 2
 
٩ ص
١٠ ص
١١ ص
١٢ ص
١٣ ص
١٤ ص
١٥ ص
١٦ ص
١٧ ص
١٨ ص
١٩ ص
٢٠ ص
٢١ ص
٢٢ ص
٢٣ ص
٢٤ ص
٢٥ ص
٢٦ ص
٢٧ ص
٢٨ ص
٢٩ ص
٣٠ ص
٣١ ص
٣٢ ص
٣٣ ص
٣٤ ص
٣٥ ص
٣٦ ص
٣٧ ص
٣٨ ص
٣٩ ص
٤٠ ص
٤١ ص
٤٢ ص
٤٣ ص
٤٤ ص
٤٥ ص
٤٦ ص
٤٧ ص
٤٨ ص
٤٩ ص
٥٠ ص
٥١ ص
٥٢ ص
٥٣ ص
٥٤ ص
٥٥ ص
٥٦ ص
٥٧ ص
٥٨ ص
٥٩ ص
٦٠ ص
٦١ ص
٦٢ ص
٦٣ ص
٦٤ ص
٦٥ ص
٦٦ ص
٦٧ ص
٦٨ ص
٦٩ ص
٧٠ ص
٧١ ص
٧٢ ص
٧٣ ص
٧٤ ص
٧٥ ص
٧٦ ص
٧٧ ص
٧٨ ص
٧٩ ص
٨٠ ص
٨١ ص
٨٢ ص
٨٣ ص
٨٤ ص
٨٥ ص
٨٦ ص
٨٧ ص
٨٨ ص
٨٩ ص
٩٠ ص
٩١ ص
٩٢ ص
٩٣ ص
٩٤ ص
٩٥ ص
٩٦ ص
٩٧ ص
٩٨ ص
٩٩ ص
١٠٠ ص
١٠١ ص
١٠٢ ص
١٠٣ ص
١٠٤ ص
١٠٥ ص
١٠٦ ص
١٠٧ ص
١٠٨ ص
١٠٩ ص
١١٠ ص
١١١ ص
١١٢ ص
١١٣ ص
١١٤ ص
١١٥ ص
١١٦ ص
١١٧ ص
١١٨ ص
١١٩ ص
١٢٠ ص
١٢١ ص
١٢٢ ص
١٢٣ ص
١٢٤ ص
١٢٥ ص
١٢٦ ص
١٢٧ ص
١٢٨ ص
١٢٩ ص
١٣٠ ص
١٣١ ص
١٣٢ ص
١٣٣ ص
١٣٤ ص
١٣٥ ص
١٣٦ ص
١٣٧ ص
١٣٨ ص
١٣٩ ص
١٤٠ ص
١٤١ ص
١٤٢ ص
١٤٣ ص
١٤٤ ص
١٤٥ ص
١٤٦ ص
١٤٧ ص
١٤٨ ص
١٤٩ ص
١٥٠ ص
١٥١ ص
١٥٢ ص
١٥٣ ص
١٥٤ ص
١٥٥ ص
١٥٦ ص
١٥٧ ص
١٥٨ ص
١٥٩ ص
١٦٠ ص
١٦١ ص
١٦٢ ص
١٦٣ ص
١٦٤ ص
١٦٥ ص
١٦٦ ص
١٦٧ ص
١٦٨ ص
١٦٩ ص
١٧٠ ص
١٧١ ص
١٧٢ ص
١٧٣ ص
١٧٤ ص
١٧٥ ص
١٧٦ ص
١٧٧ ص
١٧٨ ص
١٧٩ ص
١٨٠ ص
١٨١ ص
١٨٢ ص
١٨٣ ص
١٨٤ ص
١٨٥ ص
١٨٦ ص
١٨٧ ص
١٨٨ ص
١٨٩ ص
١٩٠ ص
١٩١ ص
١٩٢ ص
١٩٣ ص
١٩٤ ص
١٩٥ ص
١٩٦ ص
١٩٧ ص
١٩٨ ص
١٩٩ ص
٢٠٠ ص
٢٠١ ص
٢٠٢ ص
٢٠٣ ص
٢٠٤ ص
٢٠٥ ص
٢٠٦ ص
٢٠٧ ص
٢٠٨ ص
٢٠٩ ص
٢١٠ ص
٢١١ ص
٢١٢ ص
٢١٣ ص
٢١٤ ص
٢١٥ ص
٢١٦ ص
٢١٧ ص
٢١٨ ص
٢١٩ ص
٢٢٠ ص
٢٢١ ص
٢٢٢ ص
٢٢٣ ص
٢٢٤ ص
٢٢٥ ص
٢٢٦ ص
٢٢٧ ص

شرح منظومه 2 - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٣٦

ممکن الوجود که فقط امکان وجود دارد . تصور هر کسی درباره‌ء خدا این است که موجودی است که محال است که‌ نباشد ، ضرورتا و لزوما باید باشد . ولی اگر از مفهوم لفظی این کلمه‌ بگذریم ناچار باید عمیق‌تر بیندیشیم و ببینیم ملاک وجوب وجود چیست ؟ تفاوت واجب الوجود با ممکن الوجود در چیست ؟ چرا این واجب الوجود است و آن ممکن الوجود ؟ و آیا واجب الوجود عبارت است از " موجود خود ساز و خود ساخته " و " خودسامان " . یعنی موجودی که سازنده و سامان‌ دهنده‌ء خویش است ؟ و قهرا اگر این تصور درست باشد در آن صورت واجب‌ الوجود از آن جهت واجب الوجود است که خود ، سازنده‌ء خود است . علیهذا واجب الوجود مانند هر موجود دیگر " لمیت " و " چرائی " دارد ولی‌ لمیت و چرائی او در وجود خودش نهفته است و خود نیاز خود را بر طرف‌ کرده است و به عبارت ساده‌تر خودش خالق و صانع و پدید آوردنده خودش‌ است . بر خلاف موجودات دیگر که نیازشان به وسیله موجود دیگر که علت‌ نامیده می‌شود برآورده شده است و لمیت و چرائی آنها در وجود آن دیگری‌ نهفته است . تصور دیگر درباره‌ء واجب الوجود عبارت است از : " پدیداری بی پدیده‌ آورنده " یعنی واجب الوجود مانند هر موجودی دیگر ، " پدید " آمده‌ است ولی پدیده آورنده ندارد نه خودش پدید آورنده‌ء خودش است و نه غیر خودش ، بنابراین تعریف و تصور ، وجود واجب الوجود ، استثنائی است در قانون علیت . یعنی هر پدید آمده‌ای علتی دارد الا واجب الوجود که پدید آمده‌ء بدون علت است . بر خلاف تعریف اول که استثنائی در قانون علیت‌ نیست بلکه فرض شده که خودش نسبت به خودش ، هم علت است و هم معلول‌ . ما در کلمات بسیاری از دانشمندان مادی وقتی که خوب دقت می‌کنیم‌