شرح منظومه 2 - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٠٣
٣ - طبیعیات یا علم ادنی . " فلسفه عملی " نیز به نوبه خود به سه قسم منقسم میشود ، ١ - علم اخلاق . ٢ - علم تدبیر منزل و اصول خانه داری . ٣ - علم سیاست مدن و تدبیر اجتماع . این گونه تقسیم علم به نظری و عملی و تقسیم هر یک از دو قسم اخیر به شعب و شاخههایی دیگر ، از ارسطو به یادگار مانده است . ولی حکماء و فلاسفه معاصر مغرب زمین ، علوم را به شکلهای دیگری تقسیم کردهاند که در کتاب های روش شناسی علوم ( متدولوژی ) مسطور است . مجموعا میتوان گفت که برای علوم هنوز تقسیمی که مقبولیت عمومی یافته باشد و از هر جهت بی نقص باشد ، صورت نگرفته است . هر یک از رشتههای نظری و عملی ، بر طبق تقسیم ارسطوئی ممکن است خود به علوم و فنون مستقلی تقسیم شود همچنان که ریاضی و طبیعی هر کدام به علوم متعددی تقسیم میشوند و رشته های گوناگونی دارند . ولی " علم اعلی " که بعد از ارسطو " علم الهی " نامیده شده است با این که مشتمل بر دو قسمت متمایز است از نظر حکمای اسلامی علم و فن واحدی به حساب میآید . این علم را از آن جهت علم اعلی خواندند که اولا : از همه علوم کلیتر است و ثانیا : چنان که در محل خود ثابت شده است علوم دیگر به آن نیازمندند و او از آنها بی نیاز است و ثانیا : معانی و مفاهیم مورد استفادهء این علم ، معانی و مفاهیمی مادی نیستند نیستند . یعنی مصادیق آنها انحصاری به مادیات ندارد و به علاوه مستقیما از مادیات گرفته نشده است ، و به عبارت دیگر این معانی تصویرات مستقیم اشیاء مادی نمیباشند و به اصطلاح معقول ثانویاند نه معقول اولی و همه اینها در امور عامه بیان شده است . رابعا : در این علم است که مبادی و اسباب و علل اولیه وجود جستجو و اثبات میشود ، بحث واجب الوجود ،