با قطع نظر از واسطه تقییدی فقط ، معلول است و سخن ما در این است که " معقول " با قطع نظر از جمیع اغیار معقول است .
اکنون اگر گفته شود که پس " معقول " را به " موجود " قیاس کن ، همانطور که بر موجودی " موجودیت " با واسطه تقییدی و تعلیلی صادق است‌ مثل ماهیت ، و بر موجودی " موجودیت " با واسطه تعلیلی و نه تقییدی‌ صادق است مثل موجودیت وجود ممکن و بر موجودی موجودیت بلاواسطه مطلقا ، صادق است پس معقولیت نیز باید چنین باشد .
در پاسخ می‌گوییم فرق است بین این دو ، موجودیت ممکن عین اضافه‌اش به‌ غیر است ولی معقولیت ممکن عین اضافه‌اش به غیر نیست . یعنی اعتبار وجود فقری ، عین اعتبار حیثیت تعلیلیه و عین اعتبار معلولیت است ولی‌ اعتبار معقولیت ممکن ، عین اعتبار معلولیت ممکن نیست ، بلکه از قبیل‌ اعتبار جسمیت ، ممکن است . و این مطلب صحیح نیست که مثلا بگوئیم‌ اعتبار جسمیت جسم موقوف به اعتبار حیثیت تعلیلیه است به دلیل اینکه‌ اعتبار موجودیت وجود جسم موقوف به اعتبار حیثیت تعلیلیه است . و به‌ عبارت دیگر فرض معلولیت ممکن و فرض وجود فقری ممکن عین فرض غیر و عین اعتبار حیثیت تعلیلیه است ، اما بالضروره می‌بینیم که اعتبار معقولیت جسم و انسانیت انسان عین اعتبار " غیر " و عین اعتبار حیثیت‌ تعلیلیه نیست . و به عبارت دیگر اعتبار معلولیت و وجود فقری عین‌ اعتبار اضافه به غیر و اضافه اشراقی است . اما اعتبار معقولیت ، اعتبار ظهور شی‌ء لشی‌ء است اعم از اینکه آن شی‌ء خودش باشد یا غیر خودش [١] .
علاوه بر همه اینها اگر فرض عاقل جداگانه از معقول دخالت داشته باشد

[١] یعنی خواه ظهور شی‌ء لنفسه باشد و خواه ظهور شی‌ء لغیره .