هر دو صورت ذهنی است و نفس اجنبی است ) .
چهارم : اینکه رابطه بین موضوع و عرض و ماده و صورت به اصطلاح شیخ‌ رابطه ما بالقوه و ما بالفعل است بر خلاف رابطه صورت ناقصه در ضمن‌ صورت کامله که یک فعلیت است .
و پنجم : آنکه اشتداد در صورت جوهریه جایز است .

برهان دیگر در مورد اتحاد عاقل و معقول

برهان ساده‌تری بر اتحاد عاقل و معقول هست و آن اینکه همانطور که گفته‌ شده است که " تعقل الشی‌ء لغیره یتضمن تعقله لنفسه " [١] در اینجا هم‌ می‌گوئیم که " ظهور الشی‌ء لغیره فرع ظهوره لنفسه " [٢] . از طرف دیگر هم می‌دانیم که معقولیت و معلومیت ، همان ظهور شی‌ء لشی‌ء است ، پس " ظهوره لنفسه عین معقولیته لنفسه " [٣] . از اینجا می‌توان حدس زد که‌ علاوه بر اینکه مقدمه اول مرحوم آخوند در " اسفار " که می‌گوید صورت بر دو قسم است : صورت مادی و صورت مجرد ، و صورت مادی نمی‌تواند معقول‌ بالفعل باشد ولی صورت مجرد می‌تواند معقول بالفعل باشد - جزء مقدمات این‌ برهان است [٤] . خود این برهان هم ساده نیست .
بعلاوه در اینجا یک سؤال باقی می‌ماند و آن اینکه بنابراین قاعده ، معقولیت اجسام برای ذات واجب ، چه صورتی پیدا می‌کند ، آیا اجسام در مرتبه

[١] تعقل کردن چیزی غیر خود را متضمن تعقل کردن آن چیز است خودش را . [٢] ظهور چیزی برای غیر خودش فرع ظهور آن چیز است برای خودش . [٣] ظهور یک شی‌ء برای خودش عین معقولیت او است برای خودش . [٤] زیرا اینکه معقولیت و معلومیت عبارت از ظهور شی‌ء لشی‌ء است همان‌ مقدمه اول برهان صدرالمتألهین است .