شرح منظومه 1 - مطهری، مرتضی - الصفحة ٣٨
شرح : در این بیت دو برهان بر اصالت وجود اقامه شده است ، و هر یک از این دو برهان مبتنی بر یکی از مسائل فلسفی است که در آینده درباره آنها بحث خواهد شد . الف - هر خیر و کمالی به وجود بر میگردد و هر شر و نقصانی به عدم ، و اگر وجود امر اعتباری میبود و اصالت نمیداشت ممکن نبود که منبع و منشأ همه خیرات و کمالات باشد . توضیح : در الهیات بالمعنی الاخص و همچنین در مباحث غایات از امور عامه بحثی هست درباره ماهیت شر و منشأ آن : حکما آنجا به اثبات رسانیدهاند که ماهیت شر از سنخ عدم است و همه شرور به اعدام بر میگردند ، همچنانکه همه خیرات و کمالات به وجود بر میگردند ، یعنی خیر و کمال از شئون و صفات وجود است ، و ثابت کردهاند که ماهیت در ذات خود ، قطع نظر از وجود و عدم ، نه متصف به خیریت و کمال میشود و نه به شریت و نقصان ، و این خود دلیل بر اصالت وجود است ، زیرا امر اعتباری که از واقعیت حقیقی بیگانه است ، ممکن نیست منبع و منشأ و ملاک خیرات و کمالات باشد که از حقایقند . و اما انکار حقیقی بودن خیرات و کمالات چیزی است که طرفدار اصالت ماهیت نیز به آن تسلیم نمیشود و بعلاوه خلاف بدیهی است . ب - دلیل دوم اینست که اگر وجود ، اعتباری و ماهیت اصیل باشد لازم میآید فرقی میان وجود خارجی و وجود ذهنی نباشد و حال آنکه بالضروره میان این دو فرق است و هر کدام آثار مخصوص به خود دارد . توضیح : حکما در محل خود اثبات کردهاند که هنگام ادراک اشیاء ماهیت اشیاء در ذهن نقش میبندد ، اگر آنچه اصیل و منشأ آثار است ماهیت باشد لازم