و اضافی و دیگری تقسیم این دو بود به ذاتی و زمانی . اکنون می‌خواهیم‌ انقسام حدوث و قدم را به ذاتی و زمانی توضیح دهیم و برای این منظور مقدماتی را ذکر می‌کنیم :

مقدمه اول :

تقدم و تأخر و یا به تعبیر دیگر ، سبق و لحوق ( با سابقیت و لاحقیت ) چنانکه بعدا گفته خواهد شد انواع و اقسامی دارد که البته واضح‌ترین این‌ اقسام همان تقدم و تأخر زمانی است به اینکه چیزی بر چیز دیگر به حسب‌ امتداد زمانی تقدم پیدا کرده و یا به حسب امتداد زمانی چیزی از چیز دیگر تأخر پیدا می‌کند . اما تقدم و تأخر منحصر به تقدم و تأخر زمانی نیست ، بلکه اقسام دیگری از تقدم و تأخر وجود دارد . مثلا ما می‌گوئیم لازمه عدد چهار این است که زوج باشد ، یعنی محال است که عدد چهار باشد و زوج‌ نباشد ، یعنی امکان ندارد که حتی یک لحظه عدد چهار صفت زوج بودن را نداشته باشد . پس عدد چهار و صفت زوج بودن معیت ( باهمی ) زمانی دارند ، اما در عین حال این مسأله برای ما مطرح می‌شود که آیا عدد چهار در درجه‌ اول " زوج " است و در درجه دوم ، " چهار " یا در درجه اول ، " چهار " است و در درجه دوم " زوج " ، و یا هیچ یک از اینها ؟ شق سوم که‌ غیر قابل قبول است ، زیرا لازمه آن این است که عدد چهار و زوجیت ارتباط مستقیمی با یکدیگر نداشته باشند و حال آنکه مسلم است که چهار بودن و زوجیت ملازم یکدیگرند . دو شق دیگر باقی می‌ماند ، یا باید بگوئیم " چون‌ زوج است ، چهار است " و یا باید بگوئیم " چون چهار است ، زوج است‌ " ، کدام یک از این دو صحیح است ؟ بدیهی است که شق دوم صحیح است ، یعنی چون چهار