شرح منظومه 1 - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٢١

فرق فوق را به تعبیر دیگر هم می‌توان بیان کرد و آن اینکه " وحدت " و اشباه آن از اقسام موجود بشمار نمی‌رود بلکه از احکام موجود بشمار می‌رود .
یعنی نمی‌توانیم بگوئیم موجود از آن جهت که موجود است اقسامی دارد و یک‌ قسم از آن ، " وحدت " است ، بلکه همین قدر می‌توان گفت که مثلا جسم یا سایر موجودات واحد است . در حقیقت این یک فرق را که گفته شد می‌توان‌ به دو فرق تجزیه کرد : یکی اینکه معقولات اولیه از اقسام موجودند و معقولات ثانیه از احکام‌ موجود و لذا در عرض معقولات اولیه - که در مورد هر یک از آنها می‌توان‌ گفت " انه موجود " - نمی‌توان مفهوم " موجود آخر " را بر معقولات‌ ثانیه حمل کرد .
دیگر اینکه معقولات اولیه صورت‌های مستقیم بلاواسطه‌ای هستند که از اعیان‌ خارجی گرفته شده‌اند و در ساخته شدن آنها در ذهن صورت ادراکیه دیگری‌ وساطت و دخالت ندارد . اما معقولات ثانیه با وساطت صور ادراکیه دیگری‌ که همان معقولات اولیه هستند برای ذهن به وجود آمده‌اند و به عبارت دیگر مفاهیمی انتزاعی هستند که معقولات اولیه منشاء انتزاع آنها بشمار می‌رود .
و اما اینکه کیفیت این انتزاع چیست مطلبی است که خارج از بحث فعلی ما است [١] .
٢ - معقولات اولیه مسبوق به احساس و تخیل می‌باشند . یعنی اول در مرتبه‌ حس موجود بوده و بعد در مرتبه خیال موجود شده و سپس صورت کلی و عقلانی‌ به خود گرفته‌اند . مثلا مفهوم کلی " تلخی " ، قبلا به صورت خیالی در