شرح منظومه 1 - مطهری، مرتضی - الصفحة ٨١
ترکیب اعتباری آن است که اجزای مرکب هر یک وجود مستقل و اثر مستقل
داشته باشند ولی به اعتبار یک جهت بالخصوص ، آن اجزای مستقل بالذات و
مستقل بالاثر را ، شیء واحد فرض میکنیم . مثلا عدهای از مردم که دارای یک
مرام و مسلک و عقیده واحد هستند ، یک جنبه وحدت به آنها داده و مجموع
آنها را شیء واحد فرض نموده و هر فرد را یک عضو و یک جزء از آن واحد
اعتبار میکنیم ، مانند اینکه میگوییم " جامعه مسلمان " یا " حزب
کارگر " و آنگاه میگوییم فلان شخص جزء جامعه مسلمانان و یا عضو حزب
کارگر است . بدیهی است که هر یک از افراد این جامعه و یا هر یک از
اعضای این حزب وجودی و شخصیتی جدا از وجود و شخصیت افراد دیگر دارد و
مجموع افراد ، یک شخصیت و وجود مستقل و جدا غیر از وجودهای مخصوص به
افراد ندارد [١] .
این قسم ترکیب ، مانند ترکیب حزب و ملت و فوج از افراد ، ترکیب
اعتباری است .
ترکیب حقیقی آن است که افراد استقلال در وجود و در اثر را از دست
داده و مجموعا شخص واحدی را که دارای اثر واحد باشد تشکیل دهند .
مرکبات
[١] اگر گفته شود جامعه یا حزبی که افراد آن دارای مرامی واحد هستند مجموعا یک اثر واحد دارند که همان مرام واحد است و لهذا هیچیک از افراد در این اثر مستقل نیستند . پس چگونه گفته شد که در اینجا افراد مستقل بالذات و مستقل بالاثر هستند ؟ در جواب میگوییم هنگامی که از مرام و مسلک واحد سخن گفته میشود منظور از وحدت وحدت شخصی نیست بلکه وحدت نوعی است ، یعنی مرام و عقیدهای که در ذهن و در قلب این فرد نقش بسته است ، با مرام و عقیدهای که در ذهن و در قلب افراد دیگر است از یک نوع و یک سنخ است و مثلا همه افراد دارای عقیده الهی هستند و همه طرفدار اجرای عدالت میباشند ، نه اینکه عقیده قائم به نفس این فرد و عقیده قائم به نفس آن فرد دیگر ، یک شخص از عقیده است .