و هیچ زمانی از وجودش خالی نباشد چنین شی ئی قدیم زمانی است .
اکنون که معنای حدوث و قدم زمانی روشن شد بی مناسبت نیست که به ریشه‌ تاریخی این بحث هم اشاره‌ای بشود : در میان مسلمین کسانی که در مسائل الهیات اهل برهان و استدلال هستند دو طایفه‌اند : طایفه متکلمین و طایفه حکماء و فلاسفه [١]. در بسیاری از مسائل‌ الهیات بین متکلمین و حکماء اختلاف نظر و تضاد عقیده پیدا شده است و از آن جمله است در مسأله حدوث و قدم .
متکلمین معتقدند که حدوث منحصر است به حدوث زمانی و اگر چیزی قدیم‌ زمانی بود دیگر نمی‌تواند حادث باشد و چون ذات قدیمی که هیچ نحو

[١] حکماء و متکلمین با اینکه هر دو بر حسب ظاهر متکی به دلایل عقلی‌ هستند در واقع دو مسلک و دو مشرب متفاوت دارند . آنچه معمول و مشهور است این است که متکلمین در مسائل الهیات استدلالات عقلی را با تطبیق به‌ مبانی دینی به کار می‌برند ، یعنی با توجه به انطباق با اصول و مبانی دینی‌ است که به براهین عقلی اعتماد می‌کنند ، بر خلاف حکماء که مبانی دینی را در استدلالات خود دخالت نمی‌دهند و در مسائل الهیات همانطور سلوک می‌کنند که در مسائل طبیعیات و ریاضیات سلوک می‌کنند . البته این یک تعریف و توصیف مشهوری است که در مورد حکماء و متکلمین ( و اختلاف روش آنها در مسائل عقلی و دینی ) می‌شود ولی تعبیر صحیح و تعریف و توصیف واقعی این‌ است که بگوئیم متکلمین کسانی هستند که نه در استدلالات عقلی متد و روش‌ صحیحی دارند و نه در استخراج معارف از اصول و مبانی دینی ، بدون آنکه‌ کلید فهم مسائل عقلی در دستشان باشد وارد مباحث عقلی می‌شوند و در برخورد با مسائل دینی نیز طرز تفکری سطحی و عامیانه دارند ، در هر دو مورد سطحی‌ فکر می‌کنند بر خلاف حکماء که در هر دو مورد عمیق‌تر فکر می‌کنند . البته در میان متکلمین و کسانی که در علم کلام کتاب نوشته‌اند محققین زبردستی هم‌ وجود دارند ولی راه و روش آنها از راه و روش حکماء دور نیست و " لاطائلات " متکلمین را به دور افکنده‌اند و در حقیقت بیش از آن حد که‌ متکلم باشند ، حکیمند .