شرح منظومه 1 - مطهری، مرتضی - الصفحة ٢٦٢
و قدم از عوارض موجود بما هو موجود است . در این دو بیت که ترجمه شد
تعریف حدوث و قدم ذکر شده است . حدوث یعنی بودن وجود شیء بعد از عدم
آن شیء ، به عبارت دیگر اگر شیئی موجود بشود بعد از آنکه موجود نبوده
است آن شیء حادث است . و اما قدم یعنی اینکه وجود شیء مسبوق به عدم
خود نباشد ، پس قدیم یعنی آن چیزی که موجود است و همیشه موجود بوده
است . گاهی در تعریف حدوث و قدم بجای آنکه بگویند " حدوث "
مسبوقیت وجود شیء به عدم او و " قدم " ، عدم مسبوقیت وجود شیء به عدم
اوست ، میگویند " حدوث " مسبوقیت وجود شیء به غیر خودش و " قدم "
عدم مسبوقیت وجود شیء به غیر خودش است .
حاجی سبزواری پس از تعریف حدوث و قدم به بیان اقسام حدوث و قدم
پرداخته است [١] . ( اولین تقسیم این است که هر یک از حدوث و قدم
یا حقیقی است یا اضافی . حدوث و قدم حقیقی همان است که تعریف آن در
بالا گفته شد ، اما حدوث و قدم اضافی همان است که معمولا در عرف به کار
برده و با کلماتی نظیر " نو و کهنه " ، " جدید و قدیم " از آن تعبیر
میکنند . به عبارت دیگر از دو شیء حادث ، آن یکی را که زمان حدوثش
مقدم است یعنی زودتر به وجود آمده است نسبت به شیء دوم " قدیم " و
آن شیء دیگر را که زمان حدوثش مؤخر است نسبت به شیء اول " حادث "
میگویند ) تقسیم دیگر این است که هر یک از حدوث و قدم یا ذاتی است یا
زمانی .
[١] البته تعبیر " تقسیم " در اینجا صحیح نیست و ما بعدا در این باره بحث خواهیم کرد .