شرح منظومه 1 - مطهری، مرتضی - الصفحة ٢٢٦
سئوال کردهایم [١] .
از نظر منطقیین نوع اول مشتمل بر دو جزء است : موضوع و محمول و نوع
دوم مشتمل بر سه جزء است : موضوع ، محمول و وجود رابط . از این جهت نوع
اول را " ثنائیه " یعنی دو پایهای و نوع دوم را " ثلاثیه " یعنی سه
پایهای مینامند ، و اما اینکه تکلیف " نسبت " چه میشود ؟ آیا قضیه
ثنائیه مشتمل بر نسبت هست یا نه ؟ و آیا در قضیه ثلاثیه نسبت و وجود
رابط یک چیز است یا نسبت بغیر از وجود رابط است ، بحثی است که از
حدود این رساله خارج است و در جای دیگر باید بدان پرداخت . [٢]
نحویین نیز در باب افعال ناقصه اصطلاحی دارند ، میگویند : " کان " بر
دو قسم است :
١ - کان تامه .
٢ - کان ناقصه .
کان تامه عبارت است از آن که فقط اسم دارد ولی خبر ندارد ، زیرا
مستغنی است از خبر ، مثل اینکه میگوئیم " کان الله ولم یکن معه شیء "
. یعنی خدا بود و چیزی با او نبود . اما کان ناقصه عبارت است از آنکه
هم نیازمند به اسم است و هم نیازمند به خبر . مثل اینکه میگوئیم : کان
زید قائما ، یعنی زید ایستاده بود . اگر مثلا بگوئیم : سعدی بوده است (
کان السعدی ) کان تامه است . اما اگر بگوئیم سعدی شاعر بوده است ( کان
السعدی شاعرا ) کان ناقصه است .
[١] منطق منظومه سبزواری مبحث " مطالب " . به عقیده ما اصطلاح بسیط و مرکب در اینجا اصطلاح مناسبی نیست ، بهتر این است که " محمول " و " رابط " اصطلاح شود و گفته شود " هل محمولی " و " هل رابط " . [٢] در امور عامه " اسفار " مفصلا در این باره بحث شده است .