در ذهن ما موجود است عین همان صورت جزئی است که در خیال موجود بوده ، و آنچه در خیال موجود است عین همان چیزی است که در حاسه موجود بوده و آنچه در حاسه موجود است عین همان چیزی است که در خارج موجود بوده است‌ .
این نوع معقولات همانها هستند که ما می‌توانیم با یک اشاره حسی یا غیر حسی ( عقلی ) آنها را از سایر امور متمایز کنیم ، و مثلا بگوئیم " انسان‌ " یا " سیاهی " یا " سفیدی " که مقصود ، این دسته بالخصوص از موجودات مثلا انسانها است در مقابل سایر موجودات . چنین معقولاتی را معقولات اولیه می‌نامیم . پس هر گاه در ذهن خود یک صورت مستقیم از یک‌ عده از موجودات داشته باشیم - به ترتیبی که گفته شد - آن صورت کلی را معقول اولی می‌نامیم .
تمام ماهیاتی که در ذهن ما وجود دارد همه از این دسته‌اند . ماهیت - یعنی آن چیزی که صلاحیت دارد در جواب " ماهو " واقع شود - معقول اولی‌ است . هر معنائی که بشود با اشاره حسی یا عقلی به شی‌ء یا اشیائی ، آن را بر آن شی‌ء یا اشیاء حمل کرده و آنها را با آن معنا تبیین کرد و مثلا گفت‌ که " این شی‌ء الف است " و " این شی‌ء ب است " و " این ، فلان است‌ و آن فلان " ، معقول اولی نام دارد . معقولات اولیه مناط تمایز و افتراق‌ و تذوت‌های مختلف اشیاء و مبین تعین‌های جدا جدای آنها است .
اما برخی دیگر از معقولات و مفاهیم ذهنی ما اینطور نیستند و این احکام‌

[١] مطابق آنچه در باب " وجود ذهنی " تحقیق شده است .