ذهن ما نقش می‌بندد . ما آنچه را مستقیما و بلاواسطه می‌یابیم و با ما اتصال وجودی دارد همین طور است ولی این صور طوری هستند که واقع نما می‌باشند . یعنی ظهور اینها بر نفس ما عین ظهور واقعیات خارجی است و پیدایش اینها در ذهن ما کشف اشیای بیرون است .
اکنون این پرسش پیش می‌آید که چه رابطه‌ای میان این صور و میان اشیای‌ خارجی هست که پدید آمدن اینها در ذهن عین ظهور و کشف اشیای خارجی است‌ . قطعا نوعی مطابقت در کار است این مطابقت از چه نظر است ؟ مسئله وجود ذهنی در یونان قدیم و همچنین در دوره‌های اول فلسفه اسلامی به‌ صورت یک مسئله مستقل و جامع الاطراف مطرح نبوده است ، این مسئله در دامن فلسفه اسلامی رشد یافته و نمو کرده است . چنانکه می‌دانیم فلاسفه‌ اروپا به نحو دیگری وارد بحث در واقع نمایی علم و اندیشه شده و در جستجوی ارزش معلومات بر آمده‌اند ، ولی با همه کنجکاویهای فراوانی که در این زمینه کرده‌اند از نظر فلسفی بحد فلاسفه اسلامی باریک بینی نکرده‌اند و غالبا بحثها و تحقیقات آنان منتهی شده است به نفی ارزش واقع نمایی علم‌ و از نوعی ایدئالیسم سر در آورده است [١] .
به عقیده حکمای اسلامی حقیقت علم و آگاهی ( نسبت به اشیای خارج ) حصول‌ ماهیت شی‌ء خارجی در ذهن است . یعنی آنگاه که به چیزی علم پیدا می‌کنیم‌ ذات و ماهیت آن شی‌ء در ذهن ما وجودی دیگر پیدا می‌کند . علت اینکه پس‌ از پیدایش صورت یک شی‌ء معین در ذهن ، ما التفات به خارج پیدا می‌کنیم‌ و این صورت مانند آیینه‌ای است که خارج را ارائه می‌دهد و خارج را

[١] رجوع شود به مقاله دوم و سوم و چهارم " اصول فلسفه و روش رئالیسم‌ " .