چنین امری باعث تعجب و شگفتی نیست . زیرا علما و دانشمندان همچون‌ رهروانی هستند که مسافت بسیاری از راه پر پیچ و خم کوهستان را برای‌ رسیدن به قله کوه طی کرده‌اند و لذا لغزش آنان به همان اندازه بزرگ و خطرناک است و ای بسا به دره هولناکی سقوط کنند [١] . اما افراد عادی‌ که به چنین سقوطی دچار

[١] برای مثال چندین نمونه از لغزشگاه‌هائی را که بشر به آن دچار شده‌ است ذکر می‌کنیم : الف - در قرآن مجید آمده است : " أفی الله شک فاطر السموات والارض‌ " یعنی آیا در ذات خدا که فاطر آسمانها و زمین است شک دارید ؟ مراد این است که در این موضوع ، جای هیچگونه شک و ریبی نیست . زیرا بشر با همان فطرت اصیل و عمومی خود این مطلب را درک می‌کند و آن قدر این موضوع واضح و آشکار است که شک و تردید در آن راه ندارد . اکنون اگر کسی بگوید پس چرا اینهمه مردم در این موضوع و یا موضوعاتی‌ نظیر آن شک می‌کنند و حتی برخی منکر این حقیقت روشن شده‌اند در پاسخ‌ می‌گوئیم : شک و شبهه در این گونه مسائل بخاطر برخورد به بن بست‌هائی‌ است که نتوانسته‌اند از آن بن بست‌ها خارج شوند و نیز حاضر نشده‌اند که به‌ نادانی و عدم آگاهی خود اعتراف کنند . بشر ، در مسأله خدا ، از باب‌ اینکه در بین مخلوقات به جستجو و کاوش پرداخته و مثلا در باب عناصر تحقیق کرده ، مرکبات را تجزیه کرده و به این مطلب رسیده که بیش از چهار عنصر اصلی آب و هوا و خاک و آتش ، عنصر دیگری در عالم وجود ندارد و سپس با دقیق‌تر شدن تجربیاتش پی برده است که این چهار عنصر هم عناصر بسیط نیستند و به مدد علم به عناصر دیگری دست یافته است و آنگاه خواسته‌ است خدا را نیز در بین همین مخلوقات و عناصر پیدا کند و لذا این سئوال‌ را برای خود مطرح کرده است که آیا موجودی این چنین را می‌توان در عرض‌ این اشیاء پیدا کرد یا نه ؟ ( و واضح است که طرح این سئوال از اصل غلط است ) . ب - مسأله دیگر ، مسأله زمان است . در مورد " زمان " چگونه باید تحقیق کرد ؟ آیا تحقیق درباره " زمان " همانند تحقیق درباره علت یا علل سرطان است ؟ آیا باید در آزمایشگاه‌ها به جستجوی آن پرداخت ؟ آیا زمان همچون جزئی از اجزاء عالم است و یا &gt