عبد اللّه جنگيد و كعبه را به منجنيق بست كه در اثر آن ، كعبه ويران شد و جامه و مقدارى از چوب هاى آن ، آتش گرفت. در اثناى جنگ بود كه يزيد ، در گذشت و حُصَين از ادامه دادن جنگ ، دست كشيد. ابن زبير ، تصميم گرفت كعبه را خراب كند و مجدّداً آن را بسازد. براى اين كار از يمن ، گچ پاكيزه آورد و خانه كعبه را با آن گچ ، ساخت و حِجر اسماعيل را به داخل كعبه بُرد و درِ آن را از كفِ زمين گرفت و از طرف مقابل آن نيز درى تعبيه كرد تا مردم از يك در ، داخل و از در ديگر ، خارج شوند. ارتفاع كعبه را نيز ٢٧ گز قرار داد. وقتى كار ساختمان كعبه به اتمام رسيد، داخل و خارج خانه كعبه را با مُشك و عَبير ، معطّر ساخت و با پارچه ديبا آن را پوشاند. كار ساختمان در هفدهم رجب سال ٦٤ هجرى به پايان رسيد. پس از آن كه عبد الملك بن مروان به خلافت رسيد، فرمانده خود حَجّاج بن يوسف را به جنگ عبد اللّه بن زبير فرستاد و او با ابن زبير جنگيد و بر او پيروز شد و به قتلش رساند و وارد خانه كعبه شد و تغييراتى را كه ابن زبير در آن داده بود ، به اطّلاع عبد الملك، رساند. عبد الملك ، دستور داد آن را به همان شكل اوّلش در آورد. حجّاج از ضلع شمالى كعبه ، شش گز و يك وجب ، خراب كرد و آن ديوار را روىِ پىِ قريش ساخت و درِ شرقى را هم از كف زمين بالاتر بُرد و در غربى را مسدود كرد و سپس ، كف آن را با سنگ هايى كه اضافه آمده بود ، فرش كرد . هنگامى كه سلطان سليمان عثمانى در سال ٩٦٠ ق ، به حكومت رسيد، سقف كعبه را تغيير داد. سپس ، سلطان احمد عثمانى كه در سال ١٠٢١ ق ، به پادشاهى رسيد، كعبه را مرمّت كرد. در سال ١٠٣٩ ق ، سيل عظيمى به راه افتاد و قسمتى از ديوارهاى شمالى و شرقى و غربى كعبه را خراب كرد. سلطان مراد چهارم، از پادشاهان عثمانى، دستور داد خرابىِ آنها را ترميم كردند، كه از آن زمان تا كنون [١] به

[١] . جُرهُم: تيره اى است از مردم يمن كه در مكّه سُكنا گزيدند و اسماعيل، پسر ابراهيم عليه السلام ، از ميان آنان زن گرفت و بدين سان ، با هم خويشاوند شدند. اين قبيله سپس در حرم ، دست به خلافكارى و كج روى زدند . لذا خداوند بزرگ، آنها را نابود كرد (لسان العرب : ج ١٢ ص٩٧) .[٢] . مقصود ، زمان نگارش اين متن (تفسير الميزان) است .[٣] . الميزان في تفسير القرآن : ج ٣ ص ٣٥٨ .