حكمت نامه پيامبر اعظم صلَّي الله عليه و آله - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ٩٣

در نقاط مختلف ، استخراج نمايد و انحراف قبله از قطب مغناطيسى را در نزديك به يكهزار نقطه روى زمين ، مشخّص سازد و قطب نمايى اختراع كند كه به طور تقريباً دقيق، قبله را نشان دهد. اين قطب نما ، امروزه متداول و معمول است. خداوند ، زحمات ايشان را اجر دهد! {-٢-}

ب ـ بحثى اجتماعى

كسى كه در شئون «اجتماع انسانى» تأمّل مى كند و درباره ويژگى ها و آثارى اين پديده موسوم به «جامعه» مى انديشد، شكّى برايش باقى نمى ماند كه آنچه اين اجتماع را پديد آورده و سپس آن را به شاخه هاى گوناگون تقسيم كرده، طبيعت انسانى است؛ زيرا طبيعت انسانى، با الهام از جانب خداوند سبحان، اين نكته را دريافته كه براى بقا و كمال خود به كارها و فعّاليت هاى اجتماعى نياز دارد. از اين رو ، به اجتماع پناه مى بَرد و افعال و رفتار خود را بر وضع اجتماعى منطبق مى سازد. او به كمك علوم (صورت هاى ذهنى) و ادراكات ، احتياجات مادّى خود و طرز رسيدن به آنها را از طريق رفتارهاى بدنى تشخيص داده است. چيزى كه اين ادراكات و صورت هاى ذهنى را با افعال خارجى مرتبط مى سازد، همان جهات و علل فعل است (مانند : عقيده داشتن به خوب و بد بودن كارها و لزوم يا شايسته بودن فلان كار) و ديگر اصول اجتماعى (مانند : رياست و مرئوسيّت ، و مالكيت و اختصاص ، و معاملات عمومى و خصوصى) و ساير قواعد و قوانين عمومى و آداب و رسوم قومى و ملّى كه با تغيير و تحوّل اقوام و مناطق و اعصار، تغيير و تحوّل پيدا مى كنند. همه اين مفاهيم و قوانين مبتنى بر آنها ، ساخته طبيعت انسانى است كه با نوعى الهام الهى صورت گرفته است. طبيعت انسان با اين مفاهيم و قوانين ، باورها و خواست هاى ذهنى ، خود را در خارج ، مجسّم مى سازد و سپس با كار و كردن و