حكمت نامه پيامبر اعظم صلَّي الله عليه و آله - محمدی ریشهری، محمد - الصفحة ٦٢
توضيحى درباره محدوده حرم
محدوده حرم در احاديث و اقوال فقيهان ، يك بَريد در يك بَريد تعيين شده است و چون هر بَريد، چهار فرسخ شرعى است ، مساحت تقريبى حرم، شانزده فرسخ مربّع مى شود. [١] اين مساحت كه اندكى از مكّه بزرگ تر است، به عنوان حرم امن خداوند، شناخته مى شود و احكام ويژه اى دارد . در تعيين محدوده حرم از هر طرف شهر مكّه، گفته هاى گوناگونى وجود دارد كه مشهورترين و مقبول ترينِ آنها ، حدود حرم را اين گونه بيان مى دارد : از طريق مدينه به فاصله سه ميلى [٢] مكّه ، اندكى پيش از «تنعيم» ؛ از طريق يمن به فاصله هفت ميل در طرف «إضائة لِبن» ؛ از طريق جدّه، در «مُنقَطَع الأعشاش» ، به فاصله ده ميل ؛ از طريق طائف در راهى كه از «عرفه» و داخل «نَمِره» مى گذرد ، به فاصله يازده ميل ؛ [٣] از طريق عراق بر گردنه «خلّ» در كوه «مقطع» ، به فاصله هفت ميل ؛ و از طريق جِعرانه، در درّه آل عبد اللّه بن خالد، به فاصله نُه ميل .
[١] . شكل حرم، مربّع نيست و منظور، اين است كه مساحت حرم، به اندازه مربّعى است كه ضلعش يك بَريد باشد.[٢] . هر ميل، در حدود يكهزار و هشتصد متر است .[٣] . صاحب جواهر الكلام به نقل از سروجى، فاصله حدّ طريق طائف را هفت ميل ذكر مى كند و نَوَوى، رأى جمهور علما را همين مى داند .