حكمت نامه پيامبر اعظم صلَّي الله عليه و آله - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ٤٦٩

سخنى درباره مشتركات در فقه

در فقه ، مشتركات به اشيايى اطلاق مى شود كه منافع و بهره بردارى از آنها براى همه مباح است و به عموم مسلمانان تعلّق دارند و مختصّ كسى نيستند . هر چند مى توان با برخى كارها ، نسبت به استفاده از آنها حقّ اولويت پيدا كرد و يا از آغاز ، آن را براى يك گروه ، امّا مشترك در يك وصف ، قرار داد . علّامه حلى ، اين مشتركات را در چهار دسته عنوان كرده است : زمين ، معدن ، آب ، و برخى منافع . [١] فرزندش فخر المحقّقين و محقّق كَرَكى نيز از او پيروى كرده اند ؛ [٢] اما شهيد اوّل ، آنها را سه دسته دانسته و زمين را در مشتركات ، جاى نداده است ؛ ليكن منافع را به شش دسته تقسيم كرده است . [٣] از ميان فقهيان معاصر ، امام خمينى رحمه الله نيز به گونه شهيد اوّل ، عمل كرده است . [٤] تقريبا همگى فقيهان ، مساجد و مشاهد مشرفه ، مدارس ، بازارها ، راه ها و كاروان سراها را جزو «منافع» مى شمرند و بر اولويت كسى كه به گرفتن جايى از آنها سبقت جُسته است ، اتّفاق نظر دارند . گفتنى است هر يك از اين موارد ، تفصيلات متعدّدى دارند و بويژه درباره آب ،