مسجد پيامبر صلى الله عليه و آله مانند مسجد الحرام، توسعه هاى مكرّرى را شاهد بوده است . نخستين توسعه به دست مبارك سازنده آن ، [١] پيامبر اكرم، در سال هفتم هجرى قمرى صورت گرفت . سپس عمر، به سال ١٧ ق ، و عثمان به سال ٢٩ ق ، هر يك اندكى از سمت غرب و شمال، به مسجد افزودند . [٢] عثمان از سمت قبله (جنوب مسجد) نيز چند ستون به مسجد افزود و براى مسجد ، محراب ساخت . در سال ٨٨ ق، عمر بن عبد العزيز به هنگام ولايتش بر مدينه از سوى وليد بن عبد الملك ، شش ستون در شرق و غرب و چهارده ستون در شمال مسجد افزود. سپس مهدى عبّاسى در سال ١٦١ ق، ناحيه شمالى مسجد را توسعه داد . [٣] در زمان سلاطين عثمانى نيز ترميم و تعميراتى انجام گرفت و سلطان عبد المجيد عثمانى، بيشترين توسعه و تعمير و تزيين را انجام داد . اقدامات او از سال ١٢٦٥ ق ، تا آخر دوره سلطنتش (١٢٧٧ ق) استمرار داشت . [٤] در زمان معاصر و در سال هاى ١٣٧٠ و ١٤٠٦ ق، توسعه هاى پهناورى را از همه سوى مسجد بجز سمت قبله شاهد بوده ايم كه مساحت مسجد را چند برابر كرده

[١] . أخبار مدينة الرسول ، ابن النجّار : ص ٧٠ .[٢] . وفاء الوفا : ج ٢ ص ٤٨١ .[٣] . وفاء الوفا : ج ٢ ص٥٠١ و ٥٠٢ ، ٥٣٥ و ٥٣٦ ، ٥٢١، تاريخ الطبرى : ج ٦ص ٤٣٥ .[٤] . مرآة الحرمين : ج ١ ص ٤٦٥ ـ ٤٦٨ .