على عليه السلام دارند . حضرت در اين باره مى فرمايد: از بى تابى كردن بپرهيز كه اميد را قطع مى كند و كار كردن را تضعيف مى نمايد و اندوه را به ارمغان مى آورد . و بدان كه راه خروج [از تنيدگى] در دو چيز است : آنچه چاره دارد ، چاره كردن ، و آنچه چاره ندارد ، صبر كردن . [١] در بخش نخست حديث ، به پيامدهاى منفى بى تابى كردن و درافتادن با مشكل ، اشاره شده كه عبارت اند : نااميدى ، ناتوانى و غمگينى يا افسردگى . در بخش دوم حديث نيز الگوى يك مقابله فعّال و پويا ارائه شده كه عبارت است از: چاره انديشى يا بردبارى . امام على عليه السلام در كلام ديگرى كه از ايشان نقل شده ، چنين مى فرمايد: هر گاه حادثه ناخوشايندى به تو رسيد ، بينديش ؛ اگر چاره اى دارد ، ناتوان نباش و اگر چاره اى ندارد ، بى تابى نكن . [٢]

٤ . سختى ها پايان پذيرند

يكى از تصوراتى كه ممكن است برخى افراد ، در موقعيّت ناخوشايند داشته باشند ، «پايدارپندارى سختى ها» است . اين پديده روانى ، ابتدا سختى را براى زمانى هم كه وجود ندارد ، تثبيت مى كند و سپس ، همه فشار آن در طول زمان را ، در زمان حال ، بر فردْ وارد مى سازد . اين حالت ، دو كاركرد منفى روانى دارد : يكى «تعميم بخشيدن ناخوشايندى به آينده» و ديگرى «جمع كردن اندوه در زمان حال» . در حالت اوّل، برخلاف واقع ، ذهن سختى را به زمانى كه فرا نرسيده و يا سختى در آن زمان ، وجود نخواهد داشت ، گسترش مى دهد كه به گسترش تنيدگى و فشار روانى ، منتهى مى شود . سپس همين تنيدگىِ گسترش يافته ،

[١] دعائم الإسلام، ج١، ص٢٢٣ ؛ الجعفريّات، ص٢٣٤ ؛ بحار الأنوار ، ج٨٢ ، ص١٤٤ ، ح٢٩ .[٢] شرح نهج البلاغة، ج٢٠، ص٣١٠ .