دانشنامه ميزان الحكمه - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ٢٩٢

امّا ابو هلال در الفروق اللغويّة ، ميان «اَجَل» و «مدّت» ، فرق گذارده ، در بيان تفاوت ميان آن دو مى گويد: الفَرقُ بَينَ المُدَّةِ وَ الأَجَلِ: أنَّ الأَجَلَ الوَقتُ المَضروبُ لاِنقِضاءِ الشَّيءِ و لا يَكونُ أجَلاً بِجَعلِ جاعِلٍ ... و يَجوزُ أن تَكونَ المُدَّةُ بَينَ الشَّيئَينِ بِجَعلِ جاعِلٍ و بِغَيرِ جَعلِ جاعِلٍ . و كُلُّ أجَلٍ مُدَّةٌ و لَيسَ كُلَّ مُدَّةٍ أجَلاً . [١] تفاوت ميان مدّت و اَجَل در اين است كه : اجل ، عبارت است از زمان تعيين شده براى سپرى شدن مدّت يك چيز . اجل ، با قرار قراردادكننده نيست (قراردادى و وضعى نيست) ... ؛ ولى رواست كه مدّت ميان دو چيز ، با اعتبار اعتباركننده يا به غير اعتبار اعتباركننده باشد . هر اجلى ، مدّت است ؛ ولى هر مدّتى اجل نيست. و راغب با توجّه به استعمالات قرآنى آورده است: الأَجَلُ المُدَّةُ المَضروبَةُ لِلشَّيءِ . قالَ تَعالى: « لِتَبْلُغُواْ أَجَلاً مُّسَمًّى » [٢] ، «أَيَّمَا الْأَجَلَيْنِ قَضَيْتُ» [٣] . ويُقالُ: دَينُهُ مُؤَجَّلٌ و قَد أَجَّلتُهُ : جَعَلتُ لَهُ أجَلاً . و يُقالُ: لِلمُدَّةِ المَضروبَةِ لِحَياةِ الإِنسانِ أجَلٌ ، فَيُقالُ: دَنا أجَلُهُ عِبارَةٌ عَن دُنُوِّ المَوتِ و أصلُهُ استيفاءُ الأَجلِ أى: مُدَّة الحَياةِ... . [٤] اَجَل، عبارت است از مدّت تعيين شده براى يك چيز . خداى متعال مى فرمايد: «تا برسيد به مدّتى تعيين شده» ، «هر يك از دو مدّت تعيين شده را كه سپرى كردم» . گفته مى شود : وام او ، مدّت دار است و«قد أَجَّلْتُه» يعنى برايش مدّتى تعيين كردم . به مدّت تعيين شده براى زندگى انسان نيز اجل گويند . گفته مى شود : اجلش نزديك شد ، يعنى مرگش نزديك شد .