بررسى متونى كه در اين بخش آمده ، نشان مى دهد كه در قرآن و حديث ، بيشترين كاربرد كلمه «ايثار» و آنچه اين معنا را مى رساند ، در ايثار مالى است و اين ، بدان جهت است كه نيازهاى مالى ، از گسترده ترين و ضرورى ترين نيازهاى انسان است.

ب ـ ايثار در جان

اهمّيت و ارزش ايثار در جان ، بسى فراتر از ايثار در مال است . كمتر كسى است كه حاضر شود زندگى ديگرى را بر زندگى خود ، مقدّم بدارد . حتّى فرشتگانِ برجسته اى مانند جبرئيل و ميكائيل عليهماالسلام ، از اين نوع ايثار ، تن مى زنند . [١] در واقع ، ايثار در جان ، مرتبه انسان كامل است . از اين رو ، ايثار امام على عليه السلام در ليلة المَبيت ، مورد ستايش خداوند متعال قرار مى گيرد و خداوند ، اين چنين در نزد فرشتگان ، به آن مباهات مى كند : «وَمِنَ النَّاسِ مَن يَشْرِى نَفْسَهُ ابْتِغَآءَ مَرْضَاتِ اللَّهِ ؛ [٢] و كسانى از مردم ، جانشان را براى به دست آوردن رضاى خدا ، سودا مى كنند» . [٣]

ج ـ ايثار در دعا

يكى از نكات آموزنده در سيره اهل بيت عليهم السلام ، مقدّم داشتن ديگران در دعاست . امام كاظم عليه السلام ، از پدرانش عليهم السلام چنين روايت نموده است : كانَت فاطِمَةُ عليهاالسلام إذا دَعَت تَدعو لِلمُؤمِنينَ وَالمُؤمِناتِ ولا تَدعو لِنَفسِها، فَقيلَ لَها: يا بِنتَ رَسولِ اللّه ِ صلى الله عليه و آله ! إنَّكِ تَدعينَ لِلنّاسِ ولا تَدعينَ لِنَفسِكِ !

[١] ر . ك : ح ٦٦ و ٦٨ .[٢] بقره : آيه ٢٠٧ .[٣] ر . ك : ص ١٦١ (ايثارى كه خدا به آن مباهات مى كند) .